Nikolaus et Carolin Bantlin
11510 Fitou
Fitou
De snelweg A9, wij zijn tussen Narbonne et Perpignan, ik neem de afslag Leucate en een minuut later rijden wij op de departementale weg, de RN9. Wij hebben een afspraak vijf kilometer verder in Fitou. Vijf kilometer om naar Fitou te gaan, vijf kilometer die geen pretje zijn, vijf kilometer van lelijke, grote borden langs de kant van de weg die schreeuwen "dégustation et vente". Fitou ziet er hier verwaarloosd uit, het ruikt hier naar goedkoop toerisme. Om eerlijk te zijn, dat verwondert mij niet. Gisteren heb ik wat onderzoek gedaan naar het wel en wee van Fitou en de resultaten stemmen niet vrolijk. Zo schrijft een van de overheidsorganen (Direction régionale de l'environnement Languedoc-Roussillon) in een studie over het gebied waar wij nu rijden "De vlakte A9/RN9 is voornamelijk wijnbouw. De huidige wijncrisis resulteert in het rooien van wijngaarden, aangemoedigd door een premie van ongeveer 6.000 euro per hectare." Een ander voorbeeld is te vinden op de officiële site van de gemeente Fitou zelf. Daar is informatie te vinden over de grote wijncoöperatie (La Cave des Vignerons de Fitou) inclusief een link naar hun site en dat alles gesigneerd door de burgemeester van Fitou zelf. Echter, die site geeft alleen advertenties over "Building A Bird Cage", "Online Dating" en "Health And Beauty". De burgemeester is niet de enige die naar dergelijke onzin-sites linkt. De regionale krant (Midi Libre) onderhoudt een site met de veelzeggende naam Guides du Midi (www.guidesdumidi.com). Daar noemt ze de organisatie 'Syndicat de défense du cru Fitou' met als adres www.cru-fitou.org. Op die site zijn alleen advertenties te vinden over "Fitness Wear", "Aerobic Fitness" en "Keep Fit". Wat is hier in godsnaam aan de hand? Fitou is duidelijk geen paradijs. We waren echter wel op weg naar het paradijs. Dat is te zeggen, Nikolaus et Carolin Bantlin, hadden ons, tijdens een eerste ontmoeting in Perpignan enkele maanden geleden, beloofd hun paradijs te laten zien.
Het paradijs
Het is niet moeilijk het huis van Nikolaus et Carolin Bantlin, "Domaine les enfants sauvages", te vinden. De burgemeester maakt ook voor hun reclame. Hij heeft in Fitou borden laten plaatsen, waaronder een met "Les enfants sauvages, agriculture biologique" zodat de domeinen makkelijker te vinden zijn. We staan dan ook enkele minuten later voor de poort van "Les enfants sauvages" en zien Nikolaus et Carolin Bantlin terug. Net zoals de eerste keer zijn ze vol energie; ze willen ons direct naar het paradijs brengen. In Fitou is hun huis annex 'cave' aanwezig, hun paradijs is acht kilometer verder. Ik stel voor om mijn auto te nemen. Onmogelijk, het paradijs is alleen bereikbaar met een four-wheel-drive. Nikolaus start dan ook de Land Rover en we rijden het stadje uit. Enkele kilometers verder verlaten wij de begaanbare weg en slaan een min of meer onbegaanbare weg in, we verlaten de beschaving. Nog een paar kilometer verder en we betreden het paradijs, droge heuvels, gekleurde percelen met wijnstokken, alles van een ruwe schoonheid. Ik zie een onbewoonbaar huis, een groot afdak voor de tractor en een ruïne. Ze hebben gelijk, het is hier een paradijs, maar wel een primitief paradijs, er is geen telefoon, geen water en geen elektriciteit. Wel is het duidelijk dat ze hebben gewerkt.
Les enfants sauvages: Nikolaus Bantlin
Ze hebben een groot aantal olijf- en fruitbomen geplant, ze hebben de oude scheidingsmuurtjes weer opgebouwd, ze hebben de de kleine weggetjes weer vrijgemaakt, ze hebben picknick-plekjes geconstrueerd, ze hebben schapen neergezet, kortom, ze hebben afgezien. Waarom zijn deze twee Duitsers op deze plaats neergestreken?
Hun levensloop
Zij is architecte en hij heeft, als ambachtsman, het kleine fabriekje van zijn vader overgenomen. Hun plan was iets te kopen in het Zuiden van Frankrijk, bijvoorbeeld een vakantiehuisje. Fitou was tijdens die jaren hun basiskamp voor hun zoektochten. Op een gegeven moment, dat was in 1999, spreekt iemand over een boerderijtje dat te koop staat. De volgende dag al brengen ze een bezoek, en ja, dit is het. Nu wisten ze eindelijk wat ze zochten, ze zochten een paradijs. Ze hebben meteen gekocht, te weten de 'gebouwen' en 7,5 hectare grond. Die 7,5 hectare, dat waren wel wijngaarden, en niet veel later nemen ze nog een besluit: wijnbouwer worden. Dat was allemaal niet zo makkelijk, het heeft ze bij elkaar twee jaar gekost. Twee jaar voorbereiding, twee jaar om hun zaken in Duitsland af te handelen, twee jaar om hun net gekochte huis in Fitou op te knappen. Ja, een huis in Fitou, hun paradijs bleek bij nader inzien niet zo geschikt voor hun twee jonge kinderen. In die twee jaren heeft Carolin ook geprobeerd een opleiding tot oenoloog te volgen in Duitsland. Dat is echter niet gelukt. Ze heeft het daarom maar zelf gedaan met boeken van bijvoorbeeld Nicolas Joly, zoals 'Le vin, du ciel à la terre'. Nikolaus, antroposoof, had zelf al de nodige scholing achter de rug over de ideeën van Rudolf Steiner. Het was dan ook min of meer vanzelfsprekend voor hun dat ze zouden kiezen voor de biologisch-dynamische landbouw. Begin 2001 verlieten ze Duitsland en vestigden ze zich definitief in Frankrijk.
De eerste twee jaren waren ze aangesloten bij de coöperatie Salses le Chateau.
Les enfants sauvages: Carolin Bantlin
Daar komt een einde aan als Carolin een stage gaat lopen voor haar studie (ze was begonnen aan een opleiding tot “boerin” in Rivesaltes). Ze kiest voor een stage bij Olivier Pithon, een biologische wijnbouwer. Hij wordt de katalysator. “Olivier heeft ons een keer opgezocht, wij waren in de wijngaard. Hij zei toen, 'jullie zijn gek, waarom maken jullie niet zelf je wijn?' Wij zeiden toen dat we dat best wel wilden, maar, we hadden geen ervaring, geen kennis, geen 'cave', geen druivenpers, korton, we hadden helemaal niets. Drie dagen later belde hij op, hij had in zijn eigen 'cave' een plek vrijgemaakt voor ons, met andere woorden, we konden beginnen. Dat was echt fantastisch, de vinificatie doen naast een crack als Olivier. Het was ook een nachtmerrie. Olivier woonde 35 kilometer verder. We moesten daarom een koelwagen huren om de druiven te vervoeren. In het begin van de vinificatie moesten we daar elke dag zijn, dat is lastig met twee kleine kinderen. Feitelijk was heel 2003 een hel. Ik was elke dag op school, ik kwam pas 's-avonds thuis, ik kon alleen in de weekends nog wat doen in de wijngaard. Daarnaast was er een gebrek aan geld. We hebben toen het fabriekje van Nikolaus gekopieerd. Wij hebben hier zo'n machine geïnstalleerd en elke ochtend om 5 uur waren we beneden. We werkten dan tot 7 uur, daarna ontbijt met de kinderen en dan ik en de kinderen naar school en Nikolaus naar de wijngaard.”
School
Carolin heeft haar agrarische opleiding gevolgd in Rivesaltes. Wat heeft ze daar geleerd over de biologische landbouw? “Niets, ze hebben alleen maar de cultuur 'raisonnée' genoemd, dat betekent min of meer hoe chemische bestrijdingsmiddelen te gebruiken in redelijke hoeveelheden. Ik heb toen geluisterd, maar niets onthouden. Hetzelfde verhaal voor de biologisch-dynamische landbouw, dat bestaat niet op die school. We waren met een klas van ongeveer 20 leerlingen, voornamelijk volwassenen van ongeveer mijn leeftijd. Een daarvan paste al de biologische landbouw toe. Voor de andere leerlingen was het allemaal nieuw en interessant. Ze zijn ook bij ons op bezoek geweest, ze hebben de wijngaarden bezocht en wij hebben uitgebreid gepraat over de biologische en de biologisch-dynamische landbouw. Onze belangrijkste leraar was ook erg geïnteresseerd in onze activiteiten. Hij had nog nooit zoiets in het echt gezien en het was dan ook een openbaring voor hem toen hij voor de eerste keer bij ons kwam. Ik kan mij nog herinneren dat hij een hele hoop brandnetels had meegenomen voor ons, die had hij verzameld bij zijn ouders.”
Nikolaus en Carolin Bantlin in Fitou
En de wijnbouwers in Fitou, zijn die ook geïnteresseerd in de biologische landbouw? “Ze moesten een beetje lachen, een biologische wijngaard is toch niet mogelijk, je moet het onkruid toch verdelgen, je moet toch spuiten? Er was toen wel een wijnbouwer hier in Fitou, meneer Fabre, die ons sinds het begin heeft geholpen en gesteund. Dankzij hem hebben wij nooit problemen gehad met de andere wijnbouwers, ook niet toen wij hier vanuit onze 'cave' begonnen met de directe verkoop. En ja, we hebben ze onze wijn laten proeven, en ze waren heel erg aardig. We kregen compliment na compliment, 'het is goed', 'het is excellent', ze waren echt verbaasd. Kortom, ze waarderen echt onze wijn, maar zowel de oude wijnbouwers als de nieuwe generatie blijven op de oude voet doorgaan.”
De crisis in Fitou
De wijnbouwers in Fitou blijven op de oude voet doorgaan. Dat is jammer, want de crisis blijft maar doorwoekeren. “De prijs van een hectare druiven, AOC Fitou, ligt nu tussen de 5 en 10 duizend euro. Dat is niets in vergelijking met andere regio's (het gemiddelde over heel Frankrijk ligt rond de 80.000 euro voor één hectare AOC). Het is ook niets in vergelijking met de rooipremie van rond de 5 duizend euro per hectare. De oude wijnbouwers houden ermee op en de jongeren gaan niet door. Niemand wil meer kopen. Bij de coöperatie is het een nachtmerrie voor de wijnbouwers. De vaten daar zijn vol, ze raken de wijn nog niet aan de straatstenen kwijt. De wijnbouwers krijgen dan ook bijna niets meer voor hun wijn, 30 cent per liter. Daar kan je nog niet eens je kosten van betalen, laat staan van leven. Het ergste is dat er niets gebeurt. Die wijn, het blijft dezelfde enorme hoeveelheid en dezelfde magere kwaliteit. Je zou juist de hoeveelheid moeten verminderen en de kwaliteit moeten verhogen."
De wijnen
Bij Domaine les enfants sauvages is het rendement niet hoog. Nikolaus et Carolin Bantlin hebben 10 hectare en 8,5 daarvan is in productie. Gemiddeld realiseren ze een rendement van 20 hectoliter per hectare. Proef je dat? Ze laten ons geen keus, we moeten proeven, Cool Moon, Bouche du Soleil, Enfant sauvage en Roi des Lézards. We beginnen met Cool Moon, 2.000 flessen per jaar van deze witte wijn, gemaakt door een ambachtsman en een architecte. “Daar zien jullie de eiken vaten. Elk vat heeft zo zijn eigen smaak, een smaak die net een beetje anders is dan die van de overige vaten. Al die vaten samen geven een smaak die heel complex is.” Het resultaat is geslaagd, ik bemin deze wijn met zijn lange afdronk. Ik ben niet de enige. “Deze wijn verkoopt zeer goed, terwijl het toch onze duurste wijn is.”
De tweede fles is een rosé. Rosé, een lichte wijn, fruitig, fris en die dankzij de gisten die door de wijnbouwers worden toegevoegd een aroma van engelse bonbons of citrusvruchten heeft. Dit stramien geldt niet voor hun Bouche du Soleil. “De vinificatie van een goede rosé is moeilijk. Je neemt een glas, je proeft en je roept 'wow, super, morgen gaan we bottelen. De volgende dag proef je nog een keer en dan is het 'bah, wat is dat in godsnaam?” Het mag dan moeilijk zijn, deze keer zijn ze met vlag en wimpel geslaagd. Je proeft daadwerkelijk de 'goût du terroir' en als ik mijn ogen sluit, zie ik hun paradijs voor me.
De derde fles, Enfant sauvage, Carignan et Grenache in vaten van beton. Aangenaam, niet te zwaar, fris, licht, voldoende zuurgraad en geen enkel aroma is dominant.
Les enfants sauvages: le foudre
De vierde fles, Roi des Lézards, is afkomstig uit het enorme houten vat van 3,000 liter. Deze 'foudre' is net aangeschaft, je proeft het hout en ook is er een sterke, maar niet agressieve, tanninesmaak, een intellectuele wijn, een wijn die een bespiegeling waard is.
Na deze seance laat Carolin ons enkele grote en bolle flessen ("bonbonnes") met een inhoud van 20 liter zien, hun eerste poging tot een rode versterkte wijn. Het was maar een kleine hoeveelheid, te klein voor de druivenpers. Nikolaus heeft daarom de druiven met handen en voeten geperst. Carolin vult de glazen en we proeven. Het is een versterkte wijn die niet echt zoet is, een wijn die doet dromen van appeltaart met kaneel, van een chocolademousse, het is te lekker.
Les enfants sauvages: les bonbonnes
De verkoop
“In Frankrijk zijn we te koop bij de gespecialiseerde slijter, één in Montpellier, één in Perpignan en sinds dit jaar één in Bretagne. Daarnaast verkopen wij aan twee restaurants. Het is niet makkelijk om de Franse markt te betreden door twee Duitsers die een Franse wijn produceren.” Waarom? Misschien door hun internet-site, hun digitale visitekaartje. De site is goed geconstrueerd, een aantrekkelijk design, sterke kleuren, makkelijk te navigeren en ook nog in drie talen. Maar de franse uitvoering laat te pas en te onpas Duitse teksten zien en als de tekst wel in het frans is, dan is de kwaliteit ronduit slecht. Het harde oordeel van mijn dochter, mijn persoonlijke expert: “spelling, woordenschat en zinsbouw zijn slecht en ontoereikend”.
“Het is voor ons veel makkelijker om in het buitenland te verkopen, we hebben een groot voordeel, we spreken vloeiend Duits en Engels. We exporteren 90% van onze productie, we werken met Duitsland, Amerika, België en Engeland. In Duitsland organiseren we 'Tupperware'-avondjes. We laten een serie dia's zien, we vertellen onze geschiedenis, we laten proeven en daarna verkopen we, we verkopen dan zelfs goed, 40 dozen is echt geen uitzondering. Goedbeschouwd gaat de verkoop hoe langer hoe beter sinds het jaar 2007. Dat is mede te danken aan Nicolas Joly.”
Nicolas Joly
Nicolas Joly, wijnbouwer (Coulée de Serrant), schrijver ( 'Le Vin, du ciel à la terre', en 'Le Vin, la Vigne et la Biodynamie'), oprichter van Groupe Renaissance des Appellations, en voorvechter van de biologisch-dynamische landbouw. Die 'Groupe Renaissance des Appellations' is van belang voor Nikolaus et Carolin Bantlin. Die 152 wijnbouwers, alle met dezelfde esprit, organiseren over de hele wereld salons, bijvoorbeeld 6 en 7 april 2008 in Verona (Italië), en enkele weken later in Sao Paulo in Brazilië. Een groep die de biologisch-dynamische landbouw wil bevorderen. Sinds december 2007 is Domaine les enfants sauvages lid van die groep. Daar zijn ze trots op en daar zijn ze blij mee. Trots, omdat je het lidmaatschap moet verdienen, de groep is toch een beetje la crème de la crème in bioland. Blij, omdat zoiets de verkoop een stuk makkelijker maakt. “Nicolas Joly organiseert wereldwijd die salons en de groepsleden nodigen dan hun cliënten uit. Wij waren met hen in Verona, dat was fantastisch, we hebben de grote importeurs en de toprestaurants zien langskomen.”
Hun boodschap
Tijdens de rit in de Land Rover heeft Nikolaus zijn filosofie uiteengezet. Ik heb er niet veel van onthouden, het traject was teveel type 'Paris-Dakar'. Ik volsta dan ook met enkele fraaie volzinnen van hun site.
“De landbouw moet zo worden ingericht dat alle schadelijke effecten zoveel mogelijk worden vermeden en dat er een evenwicht is is tussen wat wij geven en wat wij nemen; we moeten de regels van de aarde en de kosmos begrijpen en respecteren. Bij de wijnbouw moeten wij afzien van een monocultuur, wij moeten zorgen voor een levende aarde: dus kleine percelen, een grote variëteit van planten toelaten, zodat die rijke flora een even rijke fauna kan bevorderen, de grond verrijken op een verantwoordelijke manier, zorgdragen voor alle micro- en macroorganismen, kortom, we moeten zorgen dat de druiven een integraal onderdeel van de natuurlike biologische cyclus vormen. Dat resulteert in een optimale natuurlijke weerstand van de druif en dat zonder gebruik van chemische middelen. In plaats van chemische middelen wordt eenvoudigweg met de hand gewerkt. Het uiteindelijke resultaat is een wijn die staat voor een essentiële harmonie tussen de mens en de natuur.”
Les enfants sauvages: de wijnen
