Alain Castex et Ghislaine Magnier
17, avenue de Puig del Mas
Banyuls-sur-Mer
Geen PC
Eind vorig jaar ontving ik met de post een brief van Alain Castex met informatie over zijn domein en zijn wijnen, een brochure over de vereniging Les Vins Naturels en een kattebelletje van Alain waarin hij onder andere aangeeft geen PC te bezitten. Een wijnmaker zonder PC? Ja; en zoiets vergeet je niet. Op het moment dat wij besloten enige dagen in de buurt van Perpignan te bivakkeren, hebben wij meteen een afspraak met Alain Castex en zijn partner Ghislaine Magnier gemaakt.
Banyuls-sur-Mer
Perpignan, de departementale weg (D914), Argèles-sur-Mer, Port-Vendres, en ineens zijn daar - op de steile heuvels - de terrassen met hun druiven te zien. Het ziet er niet aardig uit, het ziet er zelfs lelijk en macaber uit, het lijkt wel alsof er een bom is gevallen op de heuvels van Banyuls-sur-Mer. De grond is bijna zwart en alle vegetatie is verdwenen. In die zwarte zee zijn alleen de korte gebochelde wijnstokken zichtbaar. We rijden door en ineens is daar de echte zee. Door de gewelddadige wind is het groen van de zee magnifiek. Wij rijden Banyuls-sur-Mer binnen en parkeren de auto. We maken een wandeling door het grote dorp en overal zien wij wijnkelders en wijndomeinen. Hier is geen vergissing mogelijk, Banyuls-sur-Mer is 100% wijn. Na de lunch rijden wij richting Spanje en constateren we dat de bom ook hier heeft huisgehouden. Eenmaal de grens over is het anders. De heuvels en de terrassen zijn er nog steeds, maar het zwarte is vervangen door groen: gras, struiken en bomen. Wie tekent voor dit wonder? Het antwoord vinden wij op Mas Estela. Núria Dalmau, de eigenaresse van dit wijndomein, vertelt ons dat vroeger – net als in Frankrijk - de heuvels werden begroeid met wijnranken. Het tourisme heeft daar echter een einde aan gemaakt. De Spaanse landarbeider ruilde zijn houweel in voor een dienblad en werd ober in een bar of restaurant en de terrassen werden aan hun lot over gelaten. Dat is dus niet gebeurd in Frankrijk. Daar worden de druiven nog steeds onderhouden. Een Spaanse situatie is echter niet ondenkbaar. Hoezo?
Het klimaat in deze regio is speciaal. Het meest opvallende is wel de wind. Volgens "La météo de la France" van Jacques Kessler en André Chambraud zijn er gemiddeld 127 dagen per jaar met zeer harde wind (Perpignan). Is dat veel? Ja, dat is veel, zo kent bijvoorbeeld Strasbourg maar 15 dagen per jaar met zeer harde wind. Van hetzelfde laken een pak voor de temperatuur. Perpignan kent gemiddeld 96 dagen per jaar met een temperatuur die hoger is dan 30°; Brest daarentegen telt maar 6 van die dagen per jaar. Het gemiddeld aantal uren zon per jaar is 2603 voor Perpignan en voor een stad als Reims is dat 1702. Tenslotte de regen. Perpignan scoort 63 centimeter per jaar en in Biarritz. wordt 147 centimeter gemeten. Kortom, een klimaat waarin droogte met hoofdletters wordt geschreven. Dat is echter niet alles. De heuvels tellen, ik citeer nu de gemeente zelf, 6.000 km aan muurtjes en terrassen met druiven op de heuvels. Die heuvels zijn zo steil, dat de tractor, de onafscheidelijke compagnon van de wijnbouwer, onbruikbaar is. Maar wat te doen met het onkruid, dat continue in strijd is met de druif met als inzet water, ruimte en voedingsstoffen? Een mogelijkheid is simpelweg het onkruid verwijderen. Daar de tractor hier onbruikbaar is, zal de wijnbouwer dat met de hand moeten doen. Een andere mogelijkheid is het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen. Daar ik geen enkele grasspriet meer zie staan, zullen de wijnbouwers wel voor de chemische weg hebben gekozen. Het ministerie van Landbouw en Visserij en het instituut INAO (Appelation d'Origine Contrôlée) uiten dezelfde mening in het rapport "Appellations d'Origine Contrôlée & Paysages". Over Banyuls schrijven ze dat op de wijnvelden het verwijderen van het onkruid gebeurt met chemische bestrijdingsmiddelen.
Het klimaat en het gebruik van die chemische bestrijdingsmiddelen kunnen naar een Spaanse toekomst leiden.
Een Spaanse toekomst
Alain Castex ziet het somber in voor de toekont hier in Banyuls-sur-Mer. De opwarming van onze planeet uit zich in deze contreien in een verwoestijning. "De woestijn wint. De grond heeft nauwelijks capaciteit om water vast te houden. Door het gebruik van kunstmest is de druif niet diep geworteld. Als dan de droogte zich meldt, krijgt de druif last van waterstress, ze houdt het niet meer vol. Het rijpingsproces stopt en de druiven worden zacht en sponzig." De gevolgen zijn ernstig, de druiven gaan dood. Alain noemt verliezen van 30%. En hijzelf? Alain bewerkt de grond handmatig met een kleine houweel en hij gebruikt geen chemische bestrijdingsmiddelen.
Domaine Le Casot des Mailloles: aan het werk
Verder is kunstmest uit den boze, alleen organische mest wordt door hem gebruikt. Kortom, biologische landbouw kan beter overweg met de droogte. Het bewijs zijn de beperkte verliezen die Alain lijdt
De verwoestijning is niet het enige probleem. Alain denkt dat op enig moment de chemische bestrijdingsmiddelen verboden zullen worden. "Er is nog een probleem, het grondwater is vervuild door het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen, er is teveel milieuschade. En ik weet echt niet hoe ze dat kunnen oplossen. Je kan de bestrijdingsmiddelen verbieden, maar dan heb je wel een levensgroot economisch probleem, de druiven zijn erg belangrijk voor Banyuls-sur-Mer." Alain Castex heeft gelijk. Het instituut INAO telde voor het jaar 2005 een totaal van 1288 wijnbouwers in Banyuls-sur-Mer. Van dat totaal werken 5 biologisch. De oplossing is dus simpel: 1283 wijnbouwers schakelen over op biologische landbouw, 1283 wijnbouwers volgen de weg van Alain Castex. Als ik deze elegante oplossing te berde breng, schatert Alain Castex het uit. "Zij? Ze zien ons werken en ze vinden ons redelijk geschift. Het is niet meer normaal om te werken zoals ze dat 40 jaar geleden deden, met de pikhouweel in je handen. Daarnaast is het niet rendabel, dat is zeker, met een biologische wijn moet je een hogere prijs vragen en de consument wil dat niet. Nee, 80% van de wijnbouwers kapt er dan mee." En Alain Castex, blijft hij? Na de woorden van Ghislaine, wordt duidelijk dat hij hier blijft.
Hun levensloop
"Alain komt uit Toulouse. Daar deed hij het niet zo heel goed op school, en dan druk ik mij zeer diplomatiek uit. Hij is toen maar gaan werken bij de SNCF en later heeft hij zijn eigen garage opgezet. Zijn vakanties bracht hij altijd door in de Ariège op het platteland, bij iemand van zijn familie, iemand met wat druiven, drie koeien, tien kippen en wat fruitbomen. Daar is hij verliefd geworden op het platteland. Een tijd later heeft hij zich gevestigd met zijn eigen werkplaats voor landbouwmachines op het platteland in de Aude, maar dat was allemaal niet zo makkelijk. Op een goede dag vroeg een wijnbouwer aan hem of hij niet geïnteresseerd was om een van zijn werknemers, eentje die met pensioen ging, op te volgen. Hij heeft toen meteen ja gezegd, maar zag toen al snel hoe een jaar lang werken voor een fraaie oogst van druiven wordt verknald in aanhangers met rottende druiven op weg naar de coöperatie. Het was toen snel bekeken, Alain wilde voor zichzelf werken. Hij volgde een opleiding en in 1981 heeft hij zich als wijnbouwer gevestigd in het plaatsje Davejean in de Corbières. Dat was het domein Des Amouries. Zoals iedereen is hij begonnen met chemische middelen. Maar beetje bij beetje is hij biologisch geworden. Kortom, een progressieve evolutie."
Domaine Le Casot des Mailloles: Alain Castex
"Op dat moment verscheen ik op het toneel. Ik, een dochter van een boer in Picardië, opgegroeid met tarwe, bieten en aardappelen. Ik ging echter naar Parijs. Daar heb ik 15 jaar gewerkt in de diëtiek voor sporters. Op een gegeven moment had ik er genoeg van een wilde ik terugkeren naar het platteland. Ik heb alles in Parijs verkocht en ging op zoek naar wat leuks in het Zuiden. Op een goede dag zag ik een advertentie: iets in de Corbières, ik wist niet eens waar de Corbières lag. Ik ben er naar toe gegaan en het beviel me niet. Maar toen ik daar wilde vertrekken, kreeg ik autopech. Ik heb bij het dichtsbijzijnde huis aangebeld voor hulp, dat was het huis van Alain Castex. Met zijn tractor heeft hij mij toen geholpen. Op die manier hebben wij elkaar leren kennen. Later heb ik mij ook in Davejean gevestigd en ben ik bij Alain gaan werken in zijn wijnvelden."
Domaine Le Casot des Mailloles: Ghislaine Magnier
"We wilden graag in het dorp blijven, maar dat bleek toch moeilijk. Ik was immers een vreemde en in het dorp waren al zijn vrienden en zijn familie. We hebben toen besloten een nieuwe start te maken, in Andalusië, daar maak je de mooiste wijnen. Dus een vakantie in Andalusië. We reden weg en de eerste stop was in Banyuls. Daar dronken we wat wijn, we maakten vervolgens kennis met een wijnbouwer, daar hebben wij uren mee gepraat en toen wij vertrokken vroeg Alain of er soms wat te koop was. Misschien, was het antwoord, bel over een paar weken maar op. Dat deden wij en ja, er was wat te koop, kom maar meteen, want het is nu of nooit. We zijn direct gekomen en we hebben gekocht, 4 hectare druiven. Dat was november 1994, een maand later waren wij daar aan het snoeien. Op dat moment hadden we dus twee domeinen en dat was wel lastig. Daarnaast konden wij daar maar geen wijnkelder voor de vinificatie vinden. Enkele weken voor de pluk hebben wij een een oude Citroen garage gevonden."
Nu hebben ze in totaal 3,7 hectare in Banyuls met een rendement van gemiddeld 10 hecto/ha. Sinds drie jaar hebben ze ook nog 1,7 hectare druiven in Rouillas. Daar zijn geen terrassen, maar wel een hoger rendement: 30 hecto/ha. Het geheel wordt bewerkt door Alain, een werknemer, Ghislaine voor halve dagen en vaak vrienden en vrijwilligers.
De financiën
De financiën bij Domaine Le Casot des Mailloles is geen gewonnen race. De kosten zijn hoog en de opbrengsten zijn laag. De kosten zijn hoog omdat ze volledig als vroeger werken: met de pikhouweel wordt de grond bewerkt en de terrassen met hun stenen muurtjes worden met de hand opgebouwd en gerepareerd. Er is zelfs een terras met maar één druivenstok.
Domaine Le Casot des Mailloles: de wijngaard
Ook bij de oogst geen verassing: die gebeurt met de hand. Daarnaast wordt niet elke druif geoogst. "Tijdens de pluk selecteren we al. Een tros wordt los geknipt, bekeken en als de druiven in orde zijn verdwijnt de tros in de emmer. Zijn er echter druiven aan de tros die rot of te droog zijn, dan worden die verwijderd. Dat is echt nodig. Wij gebruiken geen sulfiet en daarom moeten de druiven van perfecte kwaliteit zijn." Alles met de hand, de productiviteit is daardoor laag (2,5 persoon voor 5.1 ha) en de kosten navenant hoog.
En het rendement? Een hoog rendement kan hoge kosten compenseren. Het rendement over heel Frankrijk is 68 hecto/ha (INAO, 2005). In Banyuls is het zogenaamde basisrendement 30 hecto/ha (het feitelijke rendement in 2005 was 20,0 hecto/ha; bron: INAO) en Alain Castex realiseert een rendement van 10 hecto/ha. Het lage rendement kan dus niet de hoge kosten compenseren. De rekensom is nu eenvoudig: hoge kosten en laag rendement, de verkoopprijs moet dan wel hoog zijn. Dat is echter niet zo makkelijk voor Ghislaine. Een hoge verkoopprijs vereist in haar ogen een sterke marketing en communicatie. "Dat is dus niet ons vak, we weten niet te communiceren. Wij hebben daar professionals voor nodig, die kunnen we niet betalen en zo gebeurt er dus niets." Dat is geen loos statement van Ghislaine, marketing heeft echt geen prioriteit bij hen. Er is geen web-site, er is zelfs geen e-mail-adres. Daarnaast zijn de aanwezige brochures om te huilen, ik word er triest van als ik er naar kijk. Geen marketing, geen hoge verkoopprijs, ze rekenen op hun vrienden.
De vrienden
Bij Alain et Ghislaine zijn er klanten die ook vrienden geworden zijn en sommigen zijn zelfs vrijwilliger geworden. Bijvoorbeeld Claude, fysiotherapeut in Cannes, cliënt, vriend en vrijwilliger. Ik kom hem tegen op de terrassen van Domaine Le Casot des Mailloles. Daar is het wel mooi. Er is geen zwarte zee, maar groene vegetatie.
Domaine Le Casot des Mailloles: Claude
Claude, een pikhouweel in de hand, vertelt me dat hij het heerlijk vind om hier zijn vakantie door te brengen. Hij legt uit waarom. "Als je aan het plukken bent, die geuren die op je afkomen, al die stadia van de druif: de rijpe, de minder rijpe en de groene. Hetzelfde als je de grond bewerkt, ik ruik de wortels en ik ruik de aarde. Later, als ik de wijn drink herken ik dat alles in de geur en smaak van de wijn. Ik vind dat buitengewoon, voor mij is dat magie." Claude is niet de enige vrijwilliger. "Het grootste gedeelte van onze klanten zijn ook vrienden en het zijn zij die komen plukken. Vorig jaar, waren er 36 man komen opdagen; het was een groot feest."
De wijnen van Casot des Mailloles roepen dus een sterke emotie op bij de mensen. Ik heb zelfs de indruk dat Casot des Mailloles een "community" is.
