Biologische wijn; reportages uit de wijnvelden

Domaine Les enfants sauvages

2008-07-04T12:23:00.000+02:00

Domaine Les enfants sauvages
Nikolaus et Carolin Bantlin
11510 Fitou

Fitou
De snelweg A9, wij zijn tussen Narbonne et Perpignan, ik neem de afslag Leucate en een minuut later rijden wij op de departementale weg, de RN9. Wij hebben een afspraak vijf kilometer verder in Fitou. Vijf kilometer om naar Fitou te gaan, vijf kilometer die geen pretje zijn, vijf kilometer van lelijke, grote borden langs de kant van de weg die schreeuwen "dégustation et vente". Fitou ziet er hier verwaarloosd uit, het ruikt hier naar goedkoop toerisme. Om eerlijk te zijn, dat verwondert mij niet. Gisteren heb ik wat onderzoek gedaan naar het wel en wee van Fitou en de resultaten stemmen niet vrolijk. Zo schrijft een van de overheidsorganen (Direction régionale de l'environnement Languedoc-Roussillon) in een studie over het gebied waar wij nu rijden "De vlakte A9/RN9 is voornamelijk wijnbouw. De huidige wijncrisis resulteert in het rooien van wijngaarden, aangemoedigd door een premie van ongeveer 6.000 euro per hectare." Een ander voorbeeld is te vinden op de officiële site van de gemeente Fitou zelf. Daar is informatie te vinden over de grote wijncoöperatie (La Cave des Vignerons de Fitou) inclusief een link naar hun site en dat alles gesigneerd door de burgemeester van Fitou zelf. Echter, die site geeft alleen advertenties over "Building A Bird Cage", "Online Dating" en "Health And Beauty". De burgemeester is niet de enige die naar dergelijke onzin-sites linkt. De regionale krant (Midi Libre) onderhoudt een site met de veelzeggende naam Guides du Midi (www.guidesdumidi.com). Daar noemt ze de organisatie 'Syndicat de défense du cru Fitou' met als adres www.cru-fitou.org. Op die site zijn alleen advertenties te vinden over "Fitness Wear", "Aerobic Fitness" en "Keep Fit". Wat is hier in godsnaam aan de hand? Fitou is duidelijk geen paradijs. We waren echter wel op weg naar het paradijs. Dat is te zeggen, Nikolaus et Carolin Bantlin, hadden ons, tijdens een eerste ontmoeting in Perpignan enkele maanden geleden, beloofd hun paradijs te laten zien.

Het paradijs
Het is niet moeilijk het huis van Nikolaus et Carolin Bantlin, "Domaine les enfants sauvages", te vinden. De burgemeester maakt ook voor hun reclame. Hij heeft in Fitou borden laten plaatsen, waaronder een met "Les enfants sauvages, agriculture biologique" zodat de domeinen makkelijker te vinden zijn. We staan dan ook enkele minuten later voor de poort van "Les enfants sauvages" en zien Nikolaus et Carolin Bantlin terug. Net zoals de eerste keer zijn ze vol energie; ze willen ons direct naar het paradijs brengen. In Fitou is hun huis annex 'cave' aanwezig, hun paradijs is acht kilometer verder. Ik stel voor om mijn auto te nemen. Onmogelijk, het paradijs is alleen bereikbaar met een four-wheel-drive. Nikolaus start dan ook de Land Rover en we rijden het stadje uit. Enkele kilometers verder verlaten wij de begaanbare weg en slaan een min of meer onbegaanbare weg in, we verlaten de beschaving. Nog een paar kilometer verder en we betreden het paradijs, droge heuvels, gekleurde percelen met wijnstokken, alles van een ruwe schoonheid. Ik zie een onbewoonbaar huis, een groot afdak voor de tractor en een ruïne. Ze hebben gelijk, het is hier een paradijs, maar wel een primitief paradijs, er is geen telefoon, geen water en geen elektriciteit. Wel is het duidelijk dat ze hebben gewerkt.

Les enfants sauvages: Nikolaus Bantlin

Ze hebben een groot aantal olijf- en fruitbomen geplant, ze hebben de oude scheidingsmuurtjes weer opgebouwd, ze hebben de de kleine weggetjes weer vrijgemaakt, ze hebben picknick-plekjes geconstrueerd, ze hebben schapen neergezet, kortom, ze hebben afgezien. Waarom zijn deze twee Duitsers op deze plaats neergestreken?

Hun levensloop
Zij is architecte en hij heeft, als ambachtsman, het kleine fabriekje van zijn vader overgenomen. Hun plan was iets te kopen in het Zuiden van Frankrijk, bijvoorbeeld een vakantiehuisje. Fitou was tijdens die jaren hun basiskamp voor hun zoektochten. Op een gegeven moment, dat was in 1999, spreekt iemand over een boerderijtje dat te koop staat. De volgende dag al brengen ze een bezoek, en ja, dit is het. Nu wisten ze eindelijk wat ze zochten, ze zochten een paradijs. Ze hebben meteen gekocht, te weten de 'gebouwen' en 7,5 hectare grond. Die 7,5 hectare, dat waren wel wijngaarden, en niet veel later nemen ze nog een besluit: wijnbouwer worden. Dat was allemaal niet zo makkelijk, het heeft ze bij elkaar twee jaar gekost. Twee jaar voorbereiding, twee jaar om hun zaken in Duitsland af te handelen, twee jaar om hun net gekochte huis in Fitou op te knappen. Ja, een huis in Fitou, hun paradijs bleek bij nader inzien niet zo geschikt voor hun twee jonge kinderen. In die twee jaren heeft Carolin ook geprobeerd een opleiding tot oenoloog te volgen in Duitsland. Dat is echter niet gelukt. Ze heeft het daarom maar zelf gedaan met boeken van bijvoorbeeld Nicolas Joly, zoals 'Le vin, du ciel à la terre'. Nikolaus, antroposoof, had zelf al de nodige scholing achter de rug over de ideeën van Rudolf Steiner. Het was dan ook min of meer vanzelfsprekend voor hun dat ze zouden kiezen voor de biologisch-dynamische landbouw. Begin 2001 verlieten ze Duitsland en vestigden ze zich definitief in Frankrijk.
De eerste twee jaren waren ze aangesloten bij de coöperatie Salses le Chateau.

Les enfants sauvages: Carolin Bantlin

Daar komt een einde aan als Carolin een stage gaat lopen voor haar studie (ze was begonnen aan een opleiding tot “boerin” in Rivesaltes). Ze kiest voor een stage bij Olivier Pithon, een biologische wijnbouwer. Hij wordt de katalysator. “Olivier heeft ons een keer opgezocht, wij waren in de wijngaard. Hij zei toen, 'jullie zijn gek, waarom maken jullie niet zelf je wijn?' Wij zeiden toen dat we dat best wel wilden, maar, we hadden geen ervaring, geen kennis, geen 'cave', geen druivenpers, korton, we hadden helemaal niets. Drie dagen later belde hij op, hij had in zijn eigen 'cave' een plek vrijgemaakt voor ons, met andere woorden, we konden beginnen. Dat was echt fantastisch, de vinificatie doen naast een crack als Olivier. Het was ook een nachtmerrie. Olivier woonde 35 kilometer verder. We moesten daarom een koelwagen huren om de druiven te vervoeren. In het begin van de vinificatie moesten we daar elke dag zijn, dat is lastig met twee kleine kinderen. Feitelijk was heel 2003 een hel. Ik was elke dag op school, ik kwam pas 's-avonds thuis, ik kon alleen in de weekends nog wat doen in de wijngaard. Daarnaast was er een gebrek aan geld. We hebben toen het fabriekje van Nikolaus gekopieerd. Wij hebben hier zo'n machine geïnstalleerd en elke ochtend om 5 uur waren we beneden. We werkten dan tot 7 uur, daarna ontbijt met de kinderen en dan ik en de kinderen naar school en Nikolaus naar de wijngaard.”

School
Carolin heeft haar agrarische opleiding gevolgd in Rivesaltes. Wat heeft ze daar geleerd over de biologische landbouw? “Niets, ze hebben alleen maar de cultuur 'raisonnée' genoemd, dat betekent min of meer hoe chemische bestrijdingsmiddelen te gebruiken in redelijke hoeveelheden. Ik heb toen geluisterd, maar niets onthouden. Hetzelfde verhaal voor de biologisch-dynamische landbouw, dat bestaat niet op die school. We waren met een klas van ongeveer 20 leerlingen, voornamelijk volwassenen van ongeveer mijn leeftijd. Een daarvan paste al de biologische landbouw toe. Voor de andere leerlingen was het allemaal nieuw en interessant. Ze zijn ook bij ons op bezoek geweest, ze hebben de wijngaarden bezocht en wij hebben uitgebreid gepraat over de biologische en de biologisch-dynamische landbouw. Onze belangrijkste leraar was ook erg geïnteresseerd in onze activiteiten. Hij had nog nooit zoiets in het echt gezien en het was dan ook een openbaring voor hem toen hij voor de eerste keer bij ons kwam. Ik kan mij nog herinneren dat hij een hele hoop brandnetels had meegenomen voor ons, die had hij verzameld bij zijn ouders.”
Nikolaus en Carolin Bantlin in Fitou
En de wijnbouwers in Fitou, zijn die ook geïnteresseerd in de biologische landbouw? “Ze moesten een beetje lachen, een biologische wijngaard is toch niet mogelijk, je moet het onkruid toch verdelgen, je moet toch spuiten? Er was toen wel een wijnbouwer hier in Fitou, meneer Fabre, die ons sinds het begin heeft geholpen en gesteund. Dankzij hem hebben wij nooit problemen gehad met de andere wijnbouwers, ook niet toen wij hier vanuit onze 'cave' begonnen met de directe verkoop. En ja, we hebben ze onze wijn laten proeven, en ze waren heel erg aardig. We kregen compliment na compliment, 'het is goed', 'het is excellent', ze waren echt verbaasd. Kortom, ze waarderen echt onze wijn, maar zowel de oude wijnbouwers als de nieuwe generatie blijven op de oude voet doorgaan.”

De crisis in Fitou
De wijnbouwers in Fitou blijven op de oude voet doorgaan. Dat is jammer, want de crisis blijft maar doorwoekeren. “De prijs van een hectare druiven, AOC Fitou, ligt nu tussen de 5 en 10 duizend euro. Dat is niets in vergelijking met andere regio's (het gemiddelde over heel Frankrijk ligt rond de 80.000 euro voor één hectare AOC). Het is ook niets in vergelijking met de rooipremie van rond de 5 duizend euro per hectare. De oude wijnbouwers houden ermee op en de jongeren gaan niet door. Niemand wil meer kopen. Bij de coöperatie is het een nachtmerrie voor de wijnbouwers. De vaten daar zijn vol, ze raken de wijn nog niet aan de straatstenen kwijt. De wijnbouwers krijgen dan ook bijna niets meer voor hun wijn, 30 cent per liter. Daar kan je nog niet eens je kosten van betalen, laat staan van leven. Het ergste is dat er niets gebeurt. Die wijn, het blijft dezelfde enorme hoeveelheid en dezelfde magere kwaliteit. Je zou juist de hoeveelheid moeten verminderen en de kwaliteit moeten verhogen."

De wijnen
Bij Domaine les enfants sauvages is het rendement niet hoog. Nikolaus et Carolin Bantlin hebben 10 hectare en 8,5 daarvan is in productie. Gemiddeld realiseren ze een rendement van 20 hectoliter per hectare. Proef je dat? Ze laten ons geen keus, we moeten proeven, Cool Moon, Bouche du Soleil, Enfant sauvage en Roi des Lézards. We beginnen met Cool Moon, 2.000 flessen per jaar van deze witte wijn, gemaakt door een ambachtsman en een architecte. “Daar zien jullie de eiken vaten. Elk vat heeft zo zijn eigen smaak, een smaak die net een beetje anders is dan die van de overige vaten. Al die vaten samen geven een smaak die heel complex is.” Het resultaat is geslaagd, ik bemin deze wijn met zijn lange afdronk. Ik ben niet de enige. “Deze wijn verkoopt zeer goed, terwijl het toch onze duurste wijn is.”
De tweede fles is een rosé. Rosé, een lichte wijn, fruitig, fris en die dankzij de gisten die door de wijnbouwers worden toegevoegd een aroma van engelse bonbons of citrusvruchten heeft. Dit stramien geldt niet voor hun Bouche du Soleil. “De vinificatie van een goede rosé is moeilijk. Je neemt een glas, je proeft en je roept 'wow, super, morgen gaan we bottelen. De volgende dag proef je nog een keer en dan is het 'bah, wat is dat in godsnaam?” Het mag dan moeilijk zijn, deze keer zijn ze met vlag en wimpel geslaagd. Je proeft daadwerkelijk de 'goût du terroir' en als ik mijn ogen sluit, zie ik hun paradijs voor me.
De derde fles, Enfant sauvage, Carignan et Grenache in vaten van beton. Aangenaam, niet te zwaar, fris, licht, voldoende zuurgraad en geen enkel aroma is dominant.

Les enfants sauvages: le foudre

De vierde fles, Roi des Lézards, is afkomstig uit het enorme houten vat van 3,000 liter. Deze 'foudre' is net aangeschaft, je proeft het hout en ook is er een sterke, maar niet agressieve, tanninesmaak, een intellectuele wijn, een wijn die een bespiegeling waard is.
Na deze seance laat Carolin ons enkele grote en bolle flessen ("bonbonnes") met een inhoud van 20 liter zien, hun eerste poging tot een rode versterkte wijn. Het was maar een kleine hoeveelheid, te klein voor de druivenpers. Nikolaus heeft daarom de druiven met handen en voeten geperst. Carolin vult de glazen en we proeven. Het is een versterkte wijn die niet echt zoet is, een wijn die doet dromen van appeltaart met kaneel, van een chocolademousse, het is te lekker.

Les enfants sauvages: les bonbonnes

De verkoop
“In Frankrijk zijn we te koop bij de gespecialiseerde slijter, één in Montpellier, één in Perpignan en sinds dit jaar één in Bretagne. Daarnaast verkopen wij aan twee restaurants. Het is niet makkelijk om de Franse markt te betreden door twee Duitsers die een Franse wijn produceren.” Waarom? Misschien door hun internet-site, hun digitale visitekaartje. De site is goed geconstrueerd, een aantrekkelijk design, sterke kleuren, makkelijk te navigeren en ook nog in drie talen. Maar de franse uitvoering laat te pas en te onpas Duitse teksten zien en als de tekst wel in het frans is, dan is de kwaliteit ronduit slecht. Het harde oordeel van mijn dochter, mijn persoonlijke expert: “spelling, woordenschat en zinsbouw zijn slecht en ontoereikend”.
“Het is voor ons veel makkelijker om in het buitenland te verkopen, we hebben een groot voordeel, we spreken vloeiend Duits en Engels. We exporteren 90% van onze productie, we werken met Duitsland, Amerika, België en Engeland. In Duitsland organiseren we 'Tupperware'-avondjes. We laten een serie dia's zien, we vertellen onze geschiedenis, we laten proeven en daarna verkopen we, we verkopen dan zelfs goed, 40 dozen is echt geen uitzondering. Goedbeschouwd gaat de verkoop hoe langer hoe beter sinds het jaar 2007. Dat is mede te danken aan Nicolas Joly.”

Nicolas Joly
Nicolas Joly, wijnbouwer (Coulée de Serrant), schrijver ( 'Le Vin, du ciel à la terre', en 'Le Vin, la Vigne et la Biodynamie'), oprichter van Groupe Renaissance des Appellations, en voorvechter van de biologisch-dynamische landbouw. Die 'Groupe Renaissance des Appellations' is van belang voor Nikolaus et Carolin Bantlin. Die 152 wijnbouwers, alle met dezelfde esprit, organiseren over de hele wereld salons, bijvoorbeeld 6 en 7 april 2008 in Verona (Italië), en enkele weken later in Sao Paulo in Brazilië. Een groep die de biologisch-dynamische landbouw wil bevorderen. Sinds december 2007 is Domaine les enfants sauvages lid van die groep. Daar zijn ze trots op en daar zijn ze blij mee. Trots, omdat je het lidmaatschap moet verdienen, de groep is toch een beetje la crème de la crème in bioland. Blij, omdat zoiets de verkoop een stuk makkelijker maakt. “Nicolas Joly organiseert wereldwijd die salons en de groepsleden nodigen dan hun cliënten uit. Wij waren met hen in Verona, dat was fantastisch, we hebben de grote importeurs en de toprestaurants zien langskomen.”

Hun boodschap
Tijdens de rit in de Land Rover heeft Nikolaus zijn filosofie uiteengezet. Ik heb er niet veel van onthouden, het traject was teveel type 'Paris-Dakar'. Ik volsta dan ook met enkele fraaie volzinnen van hun site.
“De landbouw moet zo worden ingericht dat alle schadelijke effecten zoveel mogelijk worden vermeden en dat er een evenwicht is is tussen wat wij geven en wat wij nemen; we moeten de regels van de aarde en de kosmos begrijpen en respecteren. Bij de wijnbouw moeten wij afzien van een monocultuur, wij moeten zorgen voor een levende aarde: dus kleine percelen, een grote variëteit van planten toelaten, zodat die rijke flora een even rijke fauna kan bevorderen, de grond verrijken op een verantwoordelijke manier, zorgdragen voor alle micro- en macroorganismen, kortom, we moeten zorgen dat de druiven een integraal onderdeel van de natuurlike biologische cyclus vormen. Dat resulteert in een optimale natuurlijke weerstand van de druif en dat zonder gebruik van chemische middelen. In plaats van chemische middelen wordt eenvoudigweg met de hand gewerkt. Het uiteindelijke resultaat is een wijn die staat voor een essentiële harmonie tussen de mens en de natuur.”

Les enfants sauvages: de wijnen

Domaine Les Auzines

2008-07-04T12:22:00.001+02:00

Domaine Les Auzines
Bruno Bernet
11220 Lagrasse

Bruno Bernet
Bruno Bernet, oud-leerling van ISARA-Lyon (hoger agrarisch onderwijs in Lyon) is oenoloog en een druk bezet man. Hij geeft onderwijs aan zijn oude school (ISARA-Lyon) en aan de wijn-universiteit van Suze La Rousse. Hij begeleidt een aantal studenten in Lyon bij hun afstuderen. Hij is wijnconsultant, hij staat wijnbouwers met raad en daad bij als ze problemen of vragen hebben. Hij is gerechtsdeskundige, hij kan door de rechter worden ingeschakeld voor een onafhankelijk en deskundig oordeel bij een geschil tussen bijvoorbeeld een wijnbouwer en een wijnkoper. Hij heeft zijn eigen wijndomein in de Beaujolais, een klein domein van drie hectare, waar zijn rechterhand experimenteert met de biodynamische cultuur. Hij werkt op een wijndomein in Saint-Chinian. "De eigenaresse woont in Japan en ik ben zo'n beetje haar manager. Als zij er niet is, ben ik er vaak te vinden. Daar zijn we ook een beetje bezig met de biodynamische cultuur. We gebruiken daar preparaten die wij volgens de regelen der kunst zelf hebben gefabriceerd." Als laatste in het rijtje bezigheden van Bruno Bernet kan Domaine Les Auzines worden genoemd. Daar is hij de manager.

Domaine Les Auzines: Bruno Bernet

Domaine Les Auzines
Wij hebben een afspraak met Bruno Bernet om 10.00 uur op het domein. Echter om 10.00 uur is hij er niet. Hij is verlaat, een overmachtssituatie, hij moest een wijnbouwer in nood bijstaan. Dat is geen straf voor ons, we krijgen daardoor alle tijd om op eigen houtje het domein te inspecteren.

Domaine Les Auzines: het huis

We zien het grote en luxe woonhuis, de kelders, de andere gebouwen en 42 hectare wijngaard. De wijngaard ligt er keurig onderhouden bij. Van hetzelfde laken een pak voor de kelders; het ziet er zelfs akelig schoon en steriel uit.

Domaine Les Auzines: de wijnkelder

Het geeft mij de indruk dat de werkster, die ons vijf minuten geleden - met een enorme stofzuiger in haar hand – passeerde, hier 7 dagen per week aan het zwoegen is. Waarschijnlijk is ze niet de enige. De tuinman, die hard aan het werk is om het engelse gazon nog engelser te maken, lijkt hetzelfde ritme te volgen. Daarbij is het centrale thema "verzorgde luxe", zoals de cour: oude olijfbomen, een moderne waterval, fraaie natuurstenen, een verzorgde vegetatie in de kleine perken, kortom, geld noch moeite is hier gespaard. Hetzelfde beeld komt naar voren in het proeflokaal, ook daar is niet op de kleintjes gelet. En de wijnen? Op de site van Domaine Les Auzines, vinden wij dezelfde ambiance, bijvoorbeeld de beschrijving van hun CUVEE DES ROCHES: "Deze wijn, de meest prestigieuze wijn van Auzines, wordt op een speciale en geheime manier geproduceerd. De productie van CUVEE DES ROCHES is zo gering, dat proeven niet altijd mogelijk is, zelfs is ze niet altijd te koop. Maar wij kunnen u wel altijd vertellen in welke restaurants u deze wijn mag verwachten." Al die luxe vrijwaart het domein niet van zorgen. "De eigenaar in de jaren 80 kwam laatst langs. Hij begreep niet dat onze Syrah, die in zijn tijd enorm veel produceerde, nu maar een rendement had van 35 hectoliter/hectare. Ik begrijp het wel. Hij heeft namelijk in die jaren wel 110 hectoliter/hectare uit de druiven geperst, hij heeft ze helemaal uitgeput. Mede daardoor hebben wij nu een laag rendement en dat is duidelijk een handicap voor ons. Met onze 42 hectare produceren wij ongeveer 1000 hectoliter. Dat komt neer op ongeveer 25 hectoliter/hectare en dat is niet veel. Er zijn wel enkele percelen met Carignan die meer produceren als ik per wijnstok bereken. De wijnstokken geven mooie trossen en het rendement per stok komt neer op ongeveer 50 hectoliter/hectare. Maar ja, er ontbreken veel planten, waardoor het rendement per hectare veel lager is."

De verkoop
"Engeland en Duitsland zijn onze belangrijkste afnemers. Ze zijn veeleisend met betrekking tot de kwaliteit van de wijn. Ze kopen niet automatisch elk volgend jaar, ze willen altijd eerst weer proeven. Zo heb ik een klant in Engeland die de wijn twee of drie keer wil proeven, hij wil proeven voor de filtratie, maar ook na de filtratie. Het is een moeilijke klant en hij staat er bekend om." Is dat dan een belangrijke klant? Nee, hij is niet heel belangrijk, 8.000 flessen rosé, maar hij wil wel mijn hele productie. Daarnaast neemt hij ook nog wat rood af. In totaal 12.000 tot 15.000 flessen per jaar en dat tegen een interessante prijs."
Een interessante prijs, dat is niet makkelijk voor de wijnbouwers uit de Corbières, zeker niet als ze verkopen aan een handelaar in Frankrijk zelf. "Vandaag de dag kan je op je sloffen 200.000 flessen verkopen voor een prijs van 2 euro, maar 100.000 flessen voor 3 euro verkopen is veel moeilijker. Dan raak je de de limiet voor een wijn uit de Corbières, er is nou eenmaal een psychologische prijslimiet voor ons in de Corbières." En die 2 of 3 euro is dat export of binnenlandse verkoop ? "Export, voor Frankrijk kan je zoiets wel vergeten, reken op 1,50 euro als je levert aan de grote supermarktketens. Daarnaast is de verkoop van biologische wijn in Frankrijk zelf nog minimaal. Ik begin nu een beetje in de gespecialiseerde winkels, maar dan hebben wij het maar over een paar doosjes."
"Onze belangrijkste klanten zijn de importeurs uit Engeland en Duitsland. In Duitsland leveren die voornamelijk aan de gespecialiseerde bio-winkels en in Engeland verschijnen onze wijnen bij de restaurants en zijn ze te koop op wijn-sites. In Duitsland zijn ze erg bio, er zijn veel biologische winkels. In de grote steden zie je bij wijze van spreken op elke hoek van de straat wel een wijnwinkel, en let wel een biologische wijnwinkel. Duitsland is erg belangrijk voor ons. Onze grootste klant neemt jaarlijks 40.000 tot 50.000 flessen af op een totale productie van 120.000 tot 130.000 flessen, dat is veel. Met betrekking tot de prijs is het wat minder. Dit jaar zei hij "Ik hoop niet dat u de prijs gaat verhogen". Maar ja, de inkoopprijs van onze flessen is 10% omhoog gegaan, het karton is 6% duurder, enzovoort, en wij, wij hebben met 2% verhoogd, maar hij ging niet akkoord."

Biologische landbouw
Bruno Bernet ziet duidelijk de voordelen van de biologische landbouw voor Domaine Les Auzines. "Het domein is biologisch sinds 1998, in dat jaar is mijn voorganger de conversie begonnen. Een conversie duurt drie jaar zodat de eerste officiële biologische wijn het jaartal 2001 droeg. Wij hebben op het moment van aankoop van het domein besloten om door te gaan met de biologische cultuur, we zagen dat de markt in beweging kwam. In de jaren daarna zijn we ons steeds meer gaan interesseren voor de biologische cultuur en nu zie ik zeer duidelijk de voordelen.

Domaine Les Auzines: de wijngaard

De typiciteit van de wijn neemt toe omdat je helemaal geen pesticiden meer gebruikt. Waarom? Wel, de wortels van de druivenstokken komen nu dieper, waardoor de grondeigen kenmerken meer worden opgenomen door de druif, de typiciteit wordt sterker. Je betaalt daar wel een prijs voor. Onze productiekosten zijn zeker 30% hoger; het rendement is lager en er is meer arbeid in de wijnvelden nodig. Bij de vinificatie maakt het niet zo veel uit. Wel moet je wat meer op de hygiëne letten en het proces beter in de gaten houden." Bruno Bernet ziet ook voor hem persoonlijk de nodige voordelen. "Ik drink nu meer en meer biologische wijn en ik merk dat ik nu zonder problemen na bijvoorbeeld een fles witte wijn kan switchen naar een flesje rood. Als ik dat vandaag de dag met een gewone wijn probeer, dan betaal ik de volgende ochtend de rekening, ik voel mij dan veel minder fris wanneer ik opsta."

Sulfieten
Sulfieten (SO2) zijn niet bevoordelijk voor de gezondheid, de ADI (Aanvaardbare Dagelijkse Inname of Acceptable Daily Intake) is 49 mg voor een man van 70 kg. Wijn bevat sulfieten en de wetgever heeft besloten dat als de wijn meer dan 10 mg per liter bevat, een bescheiden waarschuwing op het etiket moet staan: "bevat sulfieten". Daarnaast is de toegestane hoeveelheid sulfiet beperkt. Een witte wijn (demi-sec) mag niet meer dan 260 mg per liter bevatten. Dat is wel ruim 5 keer zoveel als die eerder genoemde Aanvaardbare Dagelijkse Inname. In vergelijking met die wettelijke limieten is Bruno Bernet zeer bescheiden. "Ik zit meestal tussen de 40 en 50 mg per liter. Ik zou dus zelfs nog wat kunnen toevoegen, maar het is helemaal niet nodig, we hebben wjinen met een keurige zuurgraad. Morgen gaan we de 2006 bottelen, die heb ik al anderhalf jaar niet gesulfiteerd." En wat vindt Bruno Bernet van wijnen waar helemaal geen sulfiet aan toegevoegd is? "Er zijn goede wijnen en er zijn slechte wijnen bij. Het grote probleem is dat de kwaliteit niet constant is en dat die kwaliteit mede wordt bepaald door de opslag zowel bij de wijnboer als de koper. In Lyon is een restaurant waar alleen wijnen zonder sulfieten worden geschonken. Dat is heel interessant, soms heb je daar een fantastische wijn, een wijn van uitzonderlijke klasse. Maar, als de wijn niet goed is, dan komen de animale tonen wel heel sterk naar voren."

Verificatie
Op het etiket van een fles van Domaine Les Auzines is de tekst "Vin issu de raisins de l'agriculture biologique" te vinden. Die tekst is alleen toegestaan na verificatie van de cultuur door een controlebureau. Voor Domaine Les Auzines is het Ecocert die de jaarlijkse controle uitvoert. "Ze controleren de voorraad in het magazijn, ze lopen de administratie door, ze bekijken de wijngaard om te zien of we geen herbiciden gebruiken en zo nu en dan nemen ze een monster van de druiven om na te gaan of er geen pesticiden zijn gebruikt. Bij ons is dat drie jaar geleden gebeurd, het resultaat was indrukwekkend, drie pagina's met analyses over de aanwezigheid van de kenmerkende stoffen van allerlei herbiciden, insecticiden en fongiciden. Ze halen echt alles eruit."

De twee extremen
"Vandaag de dag zijn er twee soorten wijnbouwers. De ene richt zich op een massaproductie met een massasmaak. Dat is heel eenvoudig, je vraagt wat men wil drinken, en dat maak je. Nou, wat vindt men lekker? Een wijn met een mooie kleur, verzorgd, zeer zacht, de juiste zoetheid, fruitig, een lange afdronk zonder bitter te zijn en niet teveel alcohol. Dat is echt niet zo moeilijk om te maken. Je voegt aan de vaten wat enzymen toe, wat houtschaafsel, een beetje tannine, de juiste aromatische gisten en zo maak je een makkelijke wijn, aangenaam om te drinken zowel als aperitief als bij het eten. Maar er ontbreekt wel iets, die wijnen hebben geen typiciteit. Daar staat tegenover dat er wel geld in zit, het is goedkoop te produceren en het verkoopt makkelijk.
Dat is dus de ene wijnbouwer, de andere wijnbouwer, die respecteert de natuur. Als de druiven rijp zijn, en echt alleen dan, stuurt hij de druivenplukkers de velden op. Die wijnbouwer is bescheiden tijdens de wijnbereiding. Hij voegt een beetje sulfiet toe, dat is alles, dus geen enzymen, geen collage (het klaren van de wijn), geen gisten, niets. Het enige dat hij doet is een lichte filtratie. Dat alles geeft een wijn die een echte typiciteit bezit."

Het extreme extreem
"Echt extreem is de volledige onthouding van sulfieten. Er is een kleine minderheid van wijnbouwers die geen sulfieten gebruiken tot het moment van de botteling. Tijdens het bottelen, voegen ze meestal wat sulfiet toe. Maar er zijn ook wijnbouwers die zelfs dat nalaten, dat is dus de volledige onthouding. Dat is moeilijk; je hebt nog geen producten die eenzelfde werking als sulfiet kennen. Daarmee bedoel ik antioxiderend, antioxidatief, antibactie, antigist en antiseptisch. OK; je hebt wel producten die antibacterisch zijn, producten die antioxyderend zijn, de thermovinificatie bestaat en er is kalk en een cocktail hiervan kan voor een groot gedeelte sulfieten vervangen. Maar, het probleem van de oxydatie blijft, hoe de vrijkomende zuurstof weg te vangen. Alleen bij zeer krachtige wijnen - met een overvloed aan tanine - die ook nog eens goed worden gecontroleerd, speelt het probleem minder. Die wijnen zijn wel in staat de zuurstof te absorberen. Het is daarom dat ik in het begin zei dat wijnen zonder sulfiet zowel goed als slecht kunnen zijn en dat heeft dus te maken met het rijpingsproces."

Prijzen en medailles
Domaine Les Auzines heeft de nodige prijzen en medailles gekregen. Ik kom op een totaal van 17 stuks over de jaren 2005 tot en met 2007. "Tegenwoordig doe ik minder vaak mee want ik realiseer mij dat de wijnen waarmee ik een prijs win, altijd de wijnen zijn die lang van te voren zijn afgerond. Nu doe ik dat anders. Ik hou de wijn zolang mogelijk in de vaten, het bottelen stel ik uit. De enige reden is het financiële plaatje, wijn in de vaten is goedkoper voor ons dan de wijn in de flessen. "
"Ach, die medailles, dat is leuk voor in de supermarkt, maar dat is nou net de plek waar onze wijnen niet liggen. Goedbeschouwd heeft het voor ons dus niet zoveel zin. Het is een plus, maar je verkoopt er niet meer van en ook niet tegen een hogere prijs. Behalve in België, daar houden ze van medailles, hoe meer hoe beter. In Engeland en Duitsland, waar onze grootste afnemers te vinden zijn, spelen medailles geen rol."
En de wijnen van Domaine Les Auzines, verdienen ze die medailles? Ik weet het niet. Het college van Bruno Bernet was zo interessant dat voor het proeven geen tijd meer was. Wel is duidelijk dat mijn eenvoudige schrijfstijl nooit kan concurreren met de fraaie bling-bling zinnen die op de site van Domaine Les Auzines zijn te vinden en die de wijnen bejubelen: "Het is in deze context dat we waarlijk wijnen van karakter produceren, wijnen die vol en expressief, wijnen die wij zonder enige overdrijving kunnen definiëren als 'de nieuwe generatie' wijnen van het Zuiden van Frankrijk".

Domaine Les Auzines: de wijnen

Blanquette Beirieu

2008-07-04T12:20:00.000+02:00

Blanquette Beirieu
Jean-Claude Beirieu
11300 Roquetaillade

De schat van Limoux
Als ik het ritje naar Limoux maak, dan zie ik altijd aan de linkerkant van de weg een groot bord, 'Blanquette méthode ancestrale, Fiorotto Tournier – dégustation vente'. Een paar minuten later zie ik aan de rechterkant een soortgelijk bord. Dat gaat zo door tot aan Limoux. Goedbeschouwd is Limoux het centrum van de Blanquette méthode ancestrale. 'Ah, de Blanquette de Limoux?' Nee, ik heb het niet over de bekende Blanquette de Limoux, de 'champagne' van de Aude. Nee , ik heb het over een andere mousserende wijn, de Blanquette méthode ancestrale, een wijn die natuurlijker, beduidend lichter, veel ouder en een stuk onbekender is. De geringe bekendheid is begrijpelijk gezien de productie; in 2005 werden er maar 0,8 miljoen flessen geproduceerd. Dat is weinig, in Champagne was de productie ongeveer 350 miljoen flessen groot en het cijfer voor de Blanquette de Limoux voor dat jaar was 4,5 miljoen flessen. De geringe bekendheid is jammer in een wereld waarin de Champagne met al haar klonen domineert, de Blanquette méthode ancestrale is namelijk anders. Ze wordt op een andere manier geproduceerd, de eerder genoemde méthode ancestrale (ook wel rurale, gaillacoise of dioise ancestrale) en het alcoholpercentage is geringer (6 ° tot 8°). Geïnteresseerd? Prima, want we hebben een afspraak met Jean-Claude Beirieu, producteur van de Blanquette méthode ancestrale en pionier op het gebied van de biologische wijnen in de Aude.

Champagne
Kent u Champagne? Zo ja, welke? De gemeente Champagne, de wijn Champagne of de appellation d’origine contrôlée (AOC) Champagne? Daarnaast is er ook nog de 'Petite Champagne', de 'Grande Champagne', de 'Fine Champagne' enzovoort. En weet u hoe champagne, de wijn, wordt gemaakt? Dat is best wel gecompliceerd. Begonnen wordt met het maken van een gewone witte wijn. Daarna wordt tijdens de botteling een beetje 'liqueur de tirage' toegevoegd, een cocktail van wijn, suiker en gist. Die dosis ontketent een tweede fermentatie en de gist transformeert de suiker en wijn in alcohol en belletjes (CO2). De dode gistcelletjes en andere troepjes moeten nog wel worden opgeruimd. Daartoe worden de flessen met hun hals schuin naar beneden geplaatst en dagelijks gedraaid. Als dan na enkele maanden het depot in de flessenhals is gedaald, wordt de flessenhals, met inhoud en al bevroren, de vieze prop wordt verwijderd en men voegt een beetje wijn en suiker toe, de 'liqueur de dosage'.

Blanquette méthode ancestrale
De méthode ancestrale start op dezelfde wijze als een champagne, een witte wijn. Echter, voordat de fermentatie volledig is afgerond, wordt de wijn al gebotteld. De gistcellen blijven dan in de fles zelf doorgaan met hun werk en de suikers worden omgezet in alcohol en belletjes (CO2). De druk neemt toe en op een gegeven moment houden de gistcellen op met werken, nog voordat alle suikers zijn omgezet. Het resultaat van deze eenvoudige methode is een mousserende wijn die zowel licht als natuurlijk is. De methode is zo eenvoudig dat vroeger de mensen zelf thuis hun Blanquette méthode ancestrale maakten. Jean-Claude Beirieu legt uit hoe dat in zijn werk ging. “Vroeger werd de Blanquette niet in de fles verkocht, nee, direct uit de ton. De wijnbouwers maakten hun witte wijn (de basis van de Blanquette méthode ancestrale) en in maart, in één week, de week van de nieuwe maan, werd de hele voorraad verkocht aan de mensen die met hun jerrican langs kwamen. Die mensen, zoals mijn eigen ouders, bottelden vervolgens zelf hun Blanquette. Vroeger heette die wijn dan ook Blanquette-wijn, met andere woorden een wijn waarmee Blanquette wordt gemaakt. Op een gegeven moment ben ik, gelijktijdig met enkele andere wijnbouwers, waaronder Guy Mare uit Villelongue d'Aude, begonnen met het bottelen en de verkoop van die Blanquette in de fles. Dat is gestaag gegroeid en tegenwoordig wordt de Blanquette alleen nog maar in de fles verkocht, de markt van de Blanquette-wijn, de wijn direct uit de ton, is helemaal verdwenen.”

Blanquette Beirieu: Gyropalette

La prise de mousse
De 'prise de mousse', het mousserend worden, is de laatste fase, de fase waarin de belletjes (en de druk) worden gevormd. Het is moeilijk om die fase volledig te beheersen, de druk van de ene fles kan sterk verschillen van die van een andere fles. Waarom? Het antwoord is nog niet gegeven. “Volgens de oudjes hier in het dorp is het de maanstand die de druk bepaalt. Maar goed beschouwd weten we het niet. Met geld van Europa, de regio, de coöperatie, de 'syndicat du cru' en enkele wijnbouwers is er onderzoek verricht naar die 'prise de mousse'. Ze hebben niet echt de beslissende factor gevonden, de factor die bepaalt wat de uiteindelijke druk wordt. Wel weten we nu dat die druk erg onregelmatig is, ze varieert van 2 kg tot 6 kg. Bij de coöperatie hebben ze daarom maar besloten om een andere weg te volgen, met een schuin oog naar de Champagne. Ze filtreren hun wijn, ze voegen gist toe en als de druk voldoende is, wordt de wijn gepasteuriseerd om de wijn te stabiliseren. Vroeger, ik spreek over de de jaren 90, waren er wel 140 wijnbouwers die alle hun bescheiden productie van de 'méthode ancestrale' hadden. Nu is het anders, formeel zijn er nog steeds veel van die wijnbouwers, maar het gros laat het werk door de coöperatie doen, vervolgens verkopen ze het onder eigen naam. Er zijn nog maar een paar wijnbouwers die het echt helemaal zelf doen.”
Waarom houden ze op, waarom doen ze het niet meer zelf? Zijn ze geïntimideerd door de strenge nationale en europese regelgeving? Goed mogelijk, zo heeft Nicolas Sarkozy cum suis enkele jaren geleden gedecreteerd (decreet van 19 augustus 2004 met betrekking tot de 'appellation d'origine contrôlée 'Blanquette méthode ancestrale') dat met ingang van het jaar 2007-2008, “de persinstallaties moeten worden goedgekeurd door het 'comité national des vins et eaux-de-vie de l'Institut national des appellations d'origine'. De goedkeuring, verleend nadat advies is ingewonnen bij een commissie van deskundigen aangewezen door het eerder genoemde 'comité', geeft aan dat de persinstallatie conform de kwalitatieve normen, vastgesteld door het 'comité national des vins et eaux-de-vie de l'Institut national des appellations d'origine', is.” En Jean-Claude Beirieu, blijft hij doorgaan? Gezien zijn levensloop twijfel ik daar niet aan.

Zijn levensloop
“Ik heb eerst een algemene studie gedaan, daarna civiele techniek in Toulouse, constructie en urbanisme. Maar ja, dat was het niet echt, zeker niet toen ik stages ging lopen en zag in wat voor milieu ik uiteindelijk terecht zou komen.

Blanquette Beirieu: Jean-Claude Beirieu

Mijn ecologische bewustzijn is in die tijd geboren, uit de afkeer van de bouwwereld en al dat beton. Il wilde iets positiefs creëren, planten laten groeien om mensen te voeden. Hier in Roquetaillade had ik mijn familie, het is een streek die ik goed ken, ik wilde me wel hier vestigen. Ik ben begonnen met enkele braak liggende stukjes grond van mijn vader. Dat leverde dus niets op, ik heb dus een baantje gezocht in Limoux, iets in ploegendienst. Dat heb ik de jaren 1972 tot 1981 gedaan. In die jaren heb ik mij voorbereid. Ik kocht enkele ruïnes en verbouwde er één tot een woonhuis en één tot een 'cave'. Ik kocht ook land, stukjes bij beetje, verloren percelen, niet aangetast door het gespuit van mijn buren. Ik probeerde toen van alles en nog wat te doen, ik was een beetje imker, ik had wat velden met graan, ik maaide het graan met de zeis en langzaam kwam ik erachter dat door alles een beetje te doen, je niets goed doet. Ik heb daarom gekozen voor de wijnbouw, ik kocht percelen, ik rooide, ik plantte, ik pachtte en in 1981 heb ik mij echt geïnstalleerd als wijnbouwer. “

Appellation d’origine contrôlée
Jean-Claude Beirieu werkt zoals vroeger, dat geeft ook een smaak van vroeger, een authentieke smaak. Het 'comité de dégustation', degene die oordeelt of een wijn zijn AOC verdient, of een wijn smaakt zoals de AOC dient te smaken, is een bron van zorgen voor Jean-Claude. “Dit jaar hebben ze mijn wijn voor de eerste keer afgekeurd. Waarom? Wij hebben een eigen product, een product dat afsteekt tegen al die andere flessen met hun standaardsmaak, dat botst. Daar het comité alleen bestaat uit professionals, oenologen en producenten, en niet uit kritische consumenten, springen we er een beetje uit qua smaak. Ik heb mijn wijn een tweede keer gepresenteerd, maar het resultaat heb ik nog niet binnen. Het echte probleem is dat ik geen sulfieten en geen externe gisten toevoeg, en de anderen doen dat wel, ze voegen zelfs heel veel sulfiet toe. Daardoor wijken onze producten nu teveel af.”
Jean-Claude, wat gebeurt er als de wijn definitief niet wordt goedgekeurd. Hij lacht en antwoordt. “Angst, vrees, paniek, noem maar op. Ik moet dan de wijn of de rivier in laten lopen of de wijn laten destilleren, maar verkopen kan niet meer. In dit gebied heb je maar twee mousserende wijnen, la Blanquette of Crémant de Limoux en de la Méthode Ancestrale. Ik mag geen andere mousserende wijn uitbrengen die geen AOC is.”

De verkoop
Anne, de partner van Jean-Claude, is geen diplomate als ze het over de verkoop heeft.”Het probleem is dat wij teveel werk hebben en de verkoop komt daardoor altijd op de laatste plaats.

Blanquette Beirieu: Anne

We beperken ons daarom tot bio-beurzen en bio-jaarmarkten en de verkoop aan biologische winkels. Maar die biologische winkels, dat stelt niet veel voor, dat verkoopt niets. Het grote probleem is dat ze continu van personeel wisselen. Als je belt, is hij (of zij) er niet, of hij is vertrokken, of hij kent het product niet en als je niet belt, dan gebeurt er helemaal niets. Vorig jaar was er wel een uitzondering. In een van die bio-winkels was er gedurende 6 maanden iemand die belde als ze niets meer op voorraad hadden. Dat was dus de eerste winkel die dat deed en nou is hij vertrokken. Een ander probleem is dat ze geen grote voorraad willen. Ze willen maar een paar doosjes, je moet dus wel voldoende winkels in een bepaalde de regio hebben om een rit rendabel te maken. In Toulouse lukt dat min of meer, daar hebben wij vijf bio-winkels. De laatste keer waren wij daar met 15 doosjes. Niet voldoende voor een rit, maar we moesten er toch zijn en daardoor was het wel de moeite waard.
De directe verkoop is bij ons 60%, beurzen en markten, directe bestellingen en klanten die langskomen. Hier in Roquetaillade zijn we een beetje geïsoleerd, de mensen die langskomen zijn dan ook echt gemotiveerd en vertrekken dan ook vaak met een paar doosjes in de auto, ze komen niet voor twee flesjes. De export speelt bij ons geen rol. Sinds 2000 verkopen we wel in Japan, maar dat blijft hangen op elk jaar een 600 flessen, dat is alles.”

Biologische wijnbouw en controle
Een fles met het logo AB (Agriculture Biologique) is alleen mogelijk na controle door een certificerende instelling. Vroeger was dat bij Jean-Claude Beirieu Ecocert en nu is het Ulase. “Met Ecocert ging het een beetje mis. We hebben ons toen erg opgewonden met die affaire van de 'flavescence dorée' en ons etiket op de fles. Ik heb toen maar aan Ulase gevraagd de controle te doen. De controle van hun is min of meer dezelfde en stelt dus ook niets voor, een klein bedrijfje als het onze kan je niet goed controleren. Als je wilt rotzooien, dan komen ze daar niet achter. Ik ben ook bij de vereniging 'Nature & Progrès', al sinds 1981. Daar is echt vertrouwen, de onderlinge relatie tussen de mensen speelt daar een essentiële rol. De verenigingsgedachte is in dit geval veel efficiënter dan een domme controle.”

Zijn productie
"Blanquette Beirieu" is de naam die door Jean-Claude wordt gebruikt in zijn brochure. Die vlag dekt de lading, 80% van zijn productie is Blanquette méthode ancestrale en 10% is Blanquette de Limoux. Het etiket van zijn Blanquette méthode ancestrale is opmerkelijk gezien de wettelijke bepalingen over sulfieten. Bijna elke wijnbouwer voegt sulfieten toe aan zijn wijn. Sulfieten zijn echter niet bepaald bevorderlijk voor de gezondheid. Sinds het jaar 2005 moet daarom op het etiket de tekst "bevat sulfieten" aanwezig zijn, als de wijn meer dan 10 mg sulfiet per liter bevat. Jean-Claude Beirieu voegt helemaal geen sulfieten toe en hij wil dat dan ook graag laten weten. Op zijn etiketten staat dan ook de tekst 'Geen sulfieten toegevoegd'.
Tot de andere wijnen van Jean-Claude Beirieu behoort onder andere "Entre 10 & 11". Waarom die naam? ”Op een ochtend zeiden wij tegen elkaar dat we maar eens moesten bottelen. Ik vertrok dus naar de 'cave' en daar begin ik alles voor te bereiden. Om 10 uur was ik daarmee klaar, we beginnen samen met bottelen en om 11 uur zijn we gereed. Daarnaast is het een wijn die zich makkelijk laat drinken tussen 10 en 11 in de ochtend."
Jean-Claude Beirieu heeft 5 hectare met druiven. Die 5 hectare geven een productie van ongeveer 20,000 flessen per jaar, een rendement van gemiddeld 30 hectoliter per hectare. Dat is zeer bescheiden. Jean-Claude Beirieu is ook bescheiden met zijn prijzen. Toevallig zag ik de prijslijst van 2004 en een vergelijking met die van 2008 laat zien dat zijn prijzen in 4 jaar met ongeveer 8% zijn gestegen, ook dat is bescheiden.

Blanquette Beirieu: de wijnen

Domaine Le Casot des Mailloles

2008-07-04T12:19:00.000+02:00

Domaine Le Casot des Mailloles
Alain Castex et Ghislaine Magnier
17, avenue de Puig del Mas
Banyuls-sur-Mer

Geen PC
Eind vorig jaar ontving ik met de post een brief van Alain Castex met informatie over zijn domein en zijn wijnen, een brochure over de vereniging Les Vins Naturels en een kattebelletje van Alain waarin hij onder andere aangeeft geen PC te bezitten. Een wijnmaker zonder PC? Ja; en zoiets vergeet je niet. Op het moment dat wij besloten enige dagen in de buurt van Perpignan te bivakkeren, hebben wij meteen een afspraak met Alain Castex en zijn partner Ghislaine Magnier gemaakt.

Banyuls-sur-Mer
Perpignan, de departementale weg (D914), Argèles-sur-Mer, Port-Vendres, en ineens zijn daar - op de steile heuvels - de terrassen met hun druiven te zien. Het ziet er niet aardig uit, het ziet er zelfs lelijk en macaber uit, het lijkt wel alsof er een bom is gevallen op de heuvels van Banyuls-sur-Mer. De grond is bijna zwart en alle vegetatie is verdwenen. In die zwarte zee zijn alleen de korte gebochelde wijnstokken zichtbaar. We rijden door en ineens is daar de echte zee. Door de gewelddadige wind is het groen van de zee magnifiek. Wij rijden Banyuls-sur-Mer binnen en parkeren de auto. We maken een wandeling door het grote dorp en overal zien wij wijnkelders en wijndomeinen. Hier is geen vergissing mogelijk, Banyuls-sur-Mer is 100% wijn. Na de lunch rijden wij richting Spanje en constateren we dat de bom ook hier heeft huisgehouden. Eenmaal de grens over is het anders. De heuvels en de terrassen zijn er nog steeds, maar het zwarte is vervangen door groen: gras, struiken en bomen. Wie tekent voor dit wonder? Het antwoord vinden wij op Mas Estela. Núria Dalmau, de eigenaresse van dit wijndomein, vertelt ons dat vroeger – net als in Frankrijk - de heuvels werden begroeid met wijnranken. Het tourisme heeft daar echter een einde aan gemaakt. De Spaanse landarbeider ruilde zijn houweel in voor een dienblad en werd ober in een bar of restaurant en de terrassen werden aan hun lot over gelaten. Dat is dus niet gebeurd in Frankrijk. Daar worden de druiven nog steeds onderhouden. Een Spaanse situatie is echter niet ondenkbaar. Hoezo?
Het klimaat in deze regio is speciaal. Het meest opvallende is wel de wind. Volgens "La météo de la France" van Jacques Kessler en André Chambraud zijn er gemiddeld 127 dagen per jaar met zeer harde wind (Perpignan). Is dat veel? Ja, dat is veel, zo kent bijvoorbeeld Strasbourg maar 15 dagen per jaar met zeer harde wind. Van hetzelfde laken een pak voor de temperatuur. Perpignan kent gemiddeld 96 dagen per jaar met een temperatuur die hoger is dan 30°; Brest daarentegen telt maar 6 van die dagen per jaar. Het gemiddeld aantal uren zon per jaar is 2603 voor Perpignan en voor een stad als Reims is dat 1702. Tenslotte de regen. Perpignan scoort 63 centimeter per jaar en in Biarritz. wordt 147 centimeter gemeten. Kortom, een klimaat waarin droogte met hoofdletters wordt geschreven. Dat is echter niet alles. De heuvels tellen, ik citeer nu de gemeente zelf, 6.000 km aan muurtjes en terrassen met druiven op de heuvels. Die heuvels zijn zo steil, dat de tractor, de onafscheidelijke compagnon van de wijnbouwer, onbruikbaar is. Maar wat te doen met het onkruid, dat continue in strijd is met de druif met als inzet water, ruimte en voedingsstoffen? Een mogelijkheid is simpelweg het onkruid verwijderen. Daar de tractor hier onbruikbaar is, zal de wijnbouwer dat met de hand moeten doen. Een andere mogelijkheid is het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen. Daar ik geen enkele grasspriet meer zie staan, zullen de wijnbouwers wel voor de chemische weg hebben gekozen. Het ministerie van Landbouw en Visserij en het instituut INAO (Appelation d'Origine Contrôlée) uiten dezelfde mening in het rapport "Appellations d'Origine Contrôlée & Paysages". Over Banyuls schrijven ze dat op de wijnvelden het verwijderen van het onkruid gebeurt met chemische bestrijdingsmiddelen.
Het klimaat en het gebruik van die chemische bestrijdingsmiddelen kunnen naar een Spaanse toekomst leiden.

Een Spaanse toekomst
Alain Castex ziet het somber in voor de toekont hier in Banyuls-sur-Mer. De opwarming van onze planeet uit zich in deze contreien in een verwoestijning. "De woestijn wint. De grond heeft nauwelijks capaciteit om water vast te houden. Door het gebruik van kunstmest is de druif niet diep geworteld. Als dan de droogte zich meldt, krijgt de druif last van waterstress, ze houdt het niet meer vol. Het rijpingsproces stopt en de druiven worden zacht en sponzig." De gevolgen zijn ernstig, de druiven gaan dood. Alain noemt verliezen van 30%. En hijzelf? Alain bewerkt de grond handmatig met een kleine houweel en hij gebruikt geen chemische bestrijdingsmiddelen.

Domaine Le Casot des Mailloles: aan het werk

Verder is kunstmest uit den boze, alleen organische mest wordt door hem gebruikt. Kortom, biologische landbouw kan beter overweg met de droogte. Het bewijs zijn de beperkte verliezen die Alain lijdt
De verwoestijning is niet het enige probleem. Alain denkt dat op enig moment de chemische bestrijdingsmiddelen verboden zullen worden. "Er is nog een probleem, het grondwater is vervuild door het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen, er is teveel milieuschade. En ik weet echt niet hoe ze dat kunnen oplossen. Je kan de bestrijdingsmiddelen verbieden, maar dan heb je wel een levensgroot economisch probleem, de druiven zijn erg belangrijk voor Banyuls-sur-Mer." Alain Castex heeft gelijk. Het instituut INAO telde voor het jaar 2005 een totaal van 1288 wijnbouwers in Banyuls-sur-Mer. Van dat totaal werken 5 biologisch. De oplossing is dus simpel: 1283 wijnbouwers schakelen over op biologische landbouw, 1283 wijnbouwers volgen de weg van Alain Castex. Als ik deze elegante oplossing te berde breng, schatert Alain Castex het uit. "Zij? Ze zien ons werken en ze vinden ons redelijk geschift. Het is niet meer normaal om te werken zoals ze dat 40 jaar geleden deden, met de pikhouweel in je handen. Daarnaast is het niet rendabel, dat is zeker, met een biologische wijn moet je een hogere prijs vragen en de consument wil dat niet. Nee, 80% van de wijnbouwers kapt er dan mee." En Alain Castex, blijft hij? Na de woorden van Ghislaine, wordt duidelijk dat hij hier blijft.

Hun levensloop
"Alain komt uit Toulouse. Daar deed hij het niet zo heel goed op school, en dan druk ik mij zeer diplomatiek uit. Hij is toen maar gaan werken bij de SNCF en later heeft hij zijn eigen garage opgezet. Zijn vakanties bracht hij altijd door in de Ariège op het platteland, bij iemand van zijn familie, iemand met wat druiven, drie koeien, tien kippen en wat fruitbomen. Daar is hij verliefd geworden op het platteland. Een tijd later heeft hij zich gevestigd met zijn eigen werkplaats voor landbouwmachines op het platteland in de Aude, maar dat was allemaal niet zo makkelijk. Op een goede dag vroeg een wijnbouwer aan hem of hij niet geïnteresseerd was om een van zijn werknemers, eentje die met pensioen ging, op te volgen. Hij heeft toen meteen ja gezegd, maar zag toen al snel hoe een jaar lang werken voor een fraaie oogst van druiven wordt verknald in aanhangers met rottende druiven op weg naar de coöperatie. Het was toen snel bekeken, Alain wilde voor zichzelf werken. Hij volgde een opleiding en in 1981 heeft hij zich als wijnbouwer gevestigd in het plaatsje Davejean in de Corbières. Dat was het domein Des Amouries. Zoals iedereen is hij begonnen met chemische middelen. Maar beetje bij beetje is hij biologisch geworden. Kortom, een progressieve evolutie."

Domaine Le Casot des Mailloles: Alain Castex

"Op dat moment verscheen ik op het toneel. Ik, een dochter van een boer in Picardië, opgegroeid met tarwe, bieten en aardappelen. Ik ging echter naar Parijs. Daar heb ik 15 jaar gewerkt in de diëtiek voor sporters. Op een gegeven moment had ik er genoeg van een wilde ik terugkeren naar het platteland. Ik heb alles in Parijs verkocht en ging op zoek naar wat leuks in het Zuiden. Op een goede dag zag ik een advertentie: iets in de Corbières, ik wist niet eens waar de Corbières lag. Ik ben er naar toe gegaan en het beviel me niet. Maar toen ik daar wilde vertrekken, kreeg ik autopech. Ik heb bij het dichtsbijzijnde huis aangebeld voor hulp, dat was het huis van Alain Castex. Met zijn tractor heeft hij mij toen geholpen. Op die manier hebben wij elkaar leren kennen. Later heb ik mij ook in Davejean gevestigd en ben ik bij Alain gaan werken in zijn wijnvelden."

Domaine Le Casot des Mailloles: Ghislaine Magnier

"We wilden graag in het dorp blijven, maar dat bleek toch moeilijk. Ik was immers een vreemde en in het dorp waren al zijn vrienden en zijn familie. We hebben toen besloten een nieuwe start te maken, in Andalusië, daar maak je de mooiste wijnen. Dus een vakantie in Andalusië. We reden weg en de eerste stop was in Banyuls. Daar dronken we wat wijn, we maakten vervolgens kennis met een wijnbouwer, daar hebben wij uren mee gepraat en toen wij vertrokken vroeg Alain of er soms wat te koop was. Misschien, was het antwoord, bel over een paar weken maar op. Dat deden wij en ja, er was wat te koop, kom maar meteen, want het is nu of nooit. We zijn direct gekomen en we hebben gekocht, 4 hectare druiven. Dat was november 1994, een maand later waren wij daar aan het snoeien. Op dat moment hadden we dus twee domeinen en dat was wel lastig. Daarnaast konden wij daar maar geen wijnkelder voor de vinificatie vinden. Enkele weken voor de pluk hebben wij een een oude Citroen garage gevonden."
Nu hebben ze in totaal 3,7 hectare in Banyuls met een rendement van gemiddeld 10 hecto/ha. Sinds drie jaar hebben ze ook nog 1,7 hectare druiven in Rouillas. Daar zijn geen terrassen, maar wel een hoger rendement: 30 hecto/ha. Het geheel wordt bewerkt door Alain, een werknemer, Ghislaine voor halve dagen en vaak vrienden en vrijwilligers.

De financiën
De financiën bij Domaine Le Casot des Mailloles is geen gewonnen race. De kosten zijn hoog en de opbrengsten zijn laag. De kosten zijn hoog omdat ze volledig als vroeger werken: met de pikhouweel wordt de grond bewerkt en de terrassen met hun stenen muurtjes worden met de hand opgebouwd en gerepareerd. Er is zelfs een terras met maar één druivenstok.

Domaine Le Casot des Mailloles: de wijngaard

Ook bij de oogst geen verassing: die gebeurt met de hand. Daarnaast wordt niet elke druif geoogst. "Tijdens de pluk selecteren we al. Een tros wordt los geknipt, bekeken en als de druiven in orde zijn verdwijnt de tros in de emmer. Zijn er echter druiven aan de tros die rot of te droog zijn, dan worden die verwijderd. Dat is echt nodig. Wij gebruiken geen sulfiet en daarom moeten de druiven van perfecte kwaliteit zijn." Alles met de hand, de productiviteit is daardoor laag (2,5 persoon voor 5.1 ha) en de kosten navenant hoog.
En het rendement? Een hoog rendement kan hoge kosten compenseren. Het rendement over heel Frankrijk is 68 hecto/ha (INAO, 2005). In Banyuls is het zogenaamde basisrendement 30 hecto/ha (het feitelijke rendement in 2005 was 20,0 hecto/ha; bron: INAO) en Alain Castex realiseert een rendement van 10 hecto/ha. Het lage rendement kan dus niet de hoge kosten compenseren. De rekensom is nu eenvoudig: hoge kosten en laag rendement, de verkoopprijs moet dan wel hoog zijn. Dat is echter niet zo makkelijk voor Ghislaine. Een hoge verkoopprijs vereist in haar ogen een sterke marketing en communicatie. "Dat is dus niet ons vak, we weten niet te communiceren. Wij hebben daar professionals voor nodig, die kunnen we niet betalen en zo gebeurt er dus niets." Dat is geen loos statement van Ghislaine, marketing heeft echt geen prioriteit bij hen. Er is geen web-site, er is zelfs geen e-mail-adres. Daarnaast zijn de aanwezige brochures om te huilen, ik word er triest van als ik er naar kijk. Geen marketing, geen hoge verkoopprijs, ze rekenen op hun vrienden.

De vrienden
Bij Alain et Ghislaine zijn er klanten die ook vrienden geworden zijn en sommigen zijn zelfs vrijwilliger geworden. Bijvoorbeeld Claude, fysiotherapeut in Cannes, cliënt, vriend en vrijwilliger. Ik kom hem tegen op de terrassen van Domaine Le Casot des Mailloles. Daar is het wel mooi. Er is geen zwarte zee, maar groene vegetatie.

Domaine Le Casot des Mailloles: Claude

Claude, een pikhouweel in de hand, vertelt me dat hij het heerlijk vind om hier zijn vakantie door te brengen. Hij legt uit waarom. "Als je aan het plukken bent, die geuren die op je afkomen, al die stadia van de druif: de rijpe, de minder rijpe en de groene. Hetzelfde als je de grond bewerkt, ik ruik de wortels en ik ruik de aarde. Later, als ik de wijn drink herken ik dat alles in de geur en smaak van de wijn. Ik vind dat buitengewoon, voor mij is dat magie." Claude is niet de enige vrijwilliger. "Het grootste gedeelte van onze klanten zijn ook vrienden en het zijn zij die komen plukken. Vorig jaar, waren er 36 man komen opdagen; het was een groot feest."
De wijnen van Casot des Mailloles roepen dus een sterke emotie op bij de mensen. Ik heb zelfs de indruk dat Casot des Mailloles een "community" is.

Domaine des Coteaux d'Engravies

2008-07-04T12:18:00.000+02:00

Philippe Babin
Domaine des Coteaux d'Engravies
09120 Vira

Ferme Auberge de la Corniche
Vorig jaar hebben wij een weekje in de Pyreneeën doorgebracht. We hebben gewandeld, gegeten en gewandeld. Wandelen is daar makkelijk; het lijkt wel of 100.000 kilometer aan voetpaden zijn. Eten is minder makkelijk. Op 1000 meter hoogte, de hoogte van ons bivak, zijn er niet veel restaurants. De kleine auberge in Axiat (35 inwoners), waar we tijdens een wandeling langs liepen, was een ware verrassing voor ons en we besloten daar de volgende avond te eten. Het leek wel of wij die avond de hoofdpersonen waren uit een artikel in een glossy magazine over dat restaurantje dat niemand nog kent: de eigenaar die je begroet als een oude vriend, het zelf gemaakte aperitief en de eigen eenden die zowel voor het voorgerecht (foie gras) als het hoofdgerecht (eendenborst) tekenden. En dan de wijn. De eigenaresse adviseerde ons de Coteaux d'Engravies: Een goede wijn en daarnaast uit ons eigen departement de Ariège. “Mevrouw, u maakt een grapje, de Ariège kent geen wijnen.“ “Nee meneer, ik maak geen grapje, de Ariège kent wel wijnen.“ Ze had gelijk, de Coteaux d'Engravies was goed en afkomstig uit de Ariège.
Dit jaar ontmoetten wij de wijnbouwer zelf op een salon over biologische wijnen (Millésime bio 2008) in Perpignan.

Domaine des Coteaux d'Engravies: Philippe Babin

Wij hebben gepraat, geproefd en gelachen. Philippe Babin kan op een amusante manier een verhaal vertellen. Bijvoorbeeld over die bezoekers die aan hem vragen: “Waar komt u vandaan?“ Als Philippe dan vertelt dat hij uit de Ariège komt, zeggen ze “Ah, de Ardèche dat ken ik wel.“ Waarna Philippe voor de zoveelste keer uitlegt dat de Ariège een ander departement in Frankrijk is en dat ze daar ook wijn maken.

De Ariège
Zou u Fransman of Française zijn, dan kent u ongetwijfeld de Ariège. Dat geldt niet voor de buitenlander, voor hem of haar zegt de naam Ariège niet veel. Voor hen een kleine toelichting. Dit departement in de Pyreneeën is makkelijk te lokaliseren. De noordgrens ligt 40 km ten zuiden van Toulouse en de zuidgrens raakt Spanje. Bekende steden zijn Pamiers, Foix, Saint-Girons, Lavelanet en Mirepoix. De Ariège heeft ongeveer 140.000 inwoners. Dat is weinig. Op een lijstje van de 100 departementen naar afnemend inwoneraantal staat het op de 95ste plaats. Een soortgelijke score voor een lijst gesorteerd op afnemende bevolkingsdichtheid: nummer 93.
Het is dus niet aannemelijk dat een buitenlander dit departement kent. En de Fransen wel? Kennen zij werkelijk de Ariège? Weten zij dat in de Ariège het hoogste percentage biologische wijnbouwers is te vinden. Weten zij dat we het dan over 25% hebben? Met andere woorden, één op de vier wijnbouwers is biologisch. Het aantal is echter gering, er zijn 4 wijnbouwers en die ene biologische wijnbouwer is Philippe Babin.
Het is dus niet vreemd dat de wijn uit de Ariège niet lijkt te bestaan. In de 960 pagina's van de “Petit Larousse des vins“ is er wel een hoofdstuk over de wijnen van de Pyreneeën, maar geen woord over de Ariège (ook een onderdeel van de Pyreneeën). Een Sherlock Holmes kan wel wat vinden in “Le guide Hachette des vins 2006“. Waar? Na honderden pagina's over de Bordeaux, de Bourgogne en andere regio's wordt op pagina 1163 het hoofdstuk “Les vins de Pays“ gepresenteerd. In dat hoofdstuk is de paragraaf “Pays de la Garonne“ te vinden en daarin komt één wijn uit de Ariège naar voren: Coteaux d'Engravies, de wijn van Philippe Babin.
Kortom, de wijnen van de Ariège worden genegeerd. Dat is wel begrijpelijk gezien het geringe aantal wijnbouwers (4) en hun totale productie. De officiële cijfers over de productie geven 76 hecto weer op een totaal in Frankrijk van 53.314.150 hecto. De productie stelt ook niet veel voor in vergelijking met vroeger. Aan het einde van de 19e eeuw werd er nog 250.000 hecto geproduceerd.

De Ariège vroeger
Claire Babin is goed op de hoogte van de geschiedenis van de Ariège op het vlak van de wijn en aarzelt niet als we alles willen weten. Daarnaast leent ze ons een werk van Michel Casteran: “La viticulture en Basse-Ariège depuis la révolution“. Samen geeft dat een triest beeld van de wijngeschiedenis in dit departement.
Aan het eide van de 18e eeuw telde de Ariège 6.896 hectare wijnvelden en nog meer wijnbouwers; bijvoorbeeld 398 hectare in Saverdun met in totaal 510 wijnbouwers. Het rendement is mager; bijvoorbeeld 5 hecto/ha in de regio van Mirepoix. De kwaliteit is laag. Een classificatie van de wijnen door de Société d'Agriculture uit 1840 voor heel Frankrijk geeft in klasse 1 Romanée, Chambertin, Sauterne en Rivesaltes, in klasse 2 zien wij Pomard, Jurançon, Frontignac en Arbois, klasse 3 bevat Epernay, Pauilhac en Chablis, klasse 4 is gewijd aan Bourgogne, in klasse 5 komt een (te) groot aantal namen naar voren en klasse 6, de laagste klasse, bevat de wijnen uit de Ariège.
Medio 19 eeuw krijgen de wijnbouwers het zwaar te verduren; ziektes als meeldouw komen naar voren en schadelijke beestjes als de lichtmot worden actief. De druif moet beschermd worden. Het is M. Mares die vervolgens de zwavelbehandeling introduceert. Met een behandeling van 70 à 80 kg zwavel per hectare kan het onheil voor een belangrijk gedeelte worden voorkomen. Een studie van de eerder genoemde Société d'Agriculture laat zien dat een zwavelbehandeling 70 tot 85% van de oogst redt. Wordt niet behandeld, dan resteert maar 25 tot 30% van de oogst. Ondanks deze nieuwe problemen, is er sprake van een sterke groei in de 19e eeuw. In de Ariège wordt bijna een verdrievoudiging van de totale oppervlakte aan wijnvelden geconstateerd. Voor Vira, de gemeente waar nu Domaine des Coteaux d'Engravies te vinden is, kan zelfs min of meer van een monocultuur worden gesproken. De totale oppervlakte van de gemeente is 528 hectare en 334 hectare daarvan zijn druiven. In die tijd wordt ook in Frankrijk de “boerderijschool“ geïntroduceerd. Dit initiatief van de overheid moet zorgen voor opleiding en onderzoek op het gebied van de druiven en de wijn. In de Ariège is het domein Royat dat de functie van boerderijschool krijgt en die de wijnboeren gaat leren hoe de kwaliteit en het rendement verhoogd kan worden. Dat is geen luxe, want de prijs van de wijn is laag, tussen de 12 en 18 Franc per hectoliter. Het doel van de boerderijschool wordt niet bereikt. Dat lag echter meer aan de koppige boeren, dan aan de boerderijschool zelf. Dat kan worden geïllustreerd aan de nodige innovaties van de school die later in heel Frankrijk werden en worden toegepast: een bepaalde manier van snoeien (Le cordon de Royat) en de “vinification bordelaise“.

Domaine des Coteaux d'Engravies: snoeimethode en boerderij Royat

De phylloxera vastatrix arriveert in Frankrijk in 1865. Al snel blijkt dat deze luis de druif kan vernietigen, daarnaast laat de luis een gestage verspreiding zien. Dertien jaar trekt het luisje de grens van de Ariège over. Vira is in 1882 aan de beurt en aan het einde van de eeuw was de hele Ariège geraakt. De resultaten waren desastreus. De totale oppervlakte daalde sterk en in 1903 waren de druiven nog maar op een oppervlakte van 5.950 hectare te vinden. De tendens blijft die hele eeuw negatief: 4.000 hectare in 1940, 2.000 hectare in 1960, 1.100 hectare in 1979 en in 1990 werden nog maar 81 wijnbouwers geteld waarvan één met meer dan één hectare druiven. De wijnindustrie was min of meer doodgebloed in de Ariège.

De verslaafden
“Wij arriveerden in de Ariège in 1977. Ons doel was sociaal, we gingen samen met twee andere echtparen een centrum voor opvang van verslaafden opzetten. In deze gemeenschap hielden Philippe en ik de jongeren bezig met agrarische werkzaamheden. Toen is Philippe gaan dromen over boer worden. In 1983 was er wat grond te koop, 8 hectare langs de rivier. We moeten meteen kopen was de reactie van Philippe. Ik niet, ik wilde liever op ons opvangcentrum blijven, maar na een paar weken heb ik toch ja gezegd. Wij hebben toen gekocht en zijn zo hier in Vira beland. Wij hebben toen in de loop van de tijd nog wat meer grond gekocht en op een gegeven moment waren wij echte boeren gespecialiseerd in de zaadteelt.“
Maar waarom is die zaadteelt opgegeven? “Wij waren niet echt trots op onszelf met onze zaadteelt. Daarnaast verwachtten wij een steeds groter wordend watergebrek. We moesten dus wel op zoek naar iets anders, maar dat vonden wij echter niet zo erg. Wij hadden namelijk een nieuwe droom: wijn. Wij wisten dat hier op die heuvel daar in het verleden druiven stonden. Een oude opa in het dorp vertelde daar altijd over. Hij was echt oud. Hij had nog de eerste wereldoorlog meegemaakt. Toen hij werd gedemobiliseerd kwam hij lopend terug uit Turkije. Na die reis, dat duurde een aantal jaren, arriveerde hij in Vira, zag de armzalige druiven en zei: wij zijn verloren. Die oude man sprak met zoveel liefde over die druiven dat Philippe op een gegeven moment zei: OK, dát moeten wij doen. Maar we wisten op hetzelfde moment dat het niet realistisch was.“
“Later zijn wij bevriend geraakt met Jean-Louis Vigneau. Met hem hebben wij veel gepraat over ons project. Hij had toen een directeursfunctie bij het Conseil Général (bestuurslichaam). Hij kende daardoor veel mensen en hij heeft ons toen geholpen en gesteund. Hij bleef altijd optimistisch en zei altijd: we komen er wel. Maar het bleef geblokkeerd door de druivenrechten.“
In Frankrijk heeft de wijnbouwer te maken met druivenrechten. Alleen als hij druivenrechten voor de grond heeft, mag hij op die grond druiven hebben. Door dit systeem van druivenrechten kan de overheid de totale oppervlakte aan druiven sturen. Wordt op een gegeven moment een hectare druiven gerooid, dan kan een premie worden opgestreken. Die hectare kan dan later niet meer opnieuw worden beplant met druiven. In de Ariège waren in die tijd geen druiven meer en dus ook geen druivenrechten. Het heeft toen jaren en jaren gekost, maar op een gegeven moment hebben de autoriteiten groen licht gegeven voor een beperkt aantal hectaren. Philippe en drie andere wijnbouwers zijn toen begonnen.
“Vanaf dat moment was Philippe 100% druiven. Ik niet. Daarnaast is het voor een echtpaar niet altijd goed om alles samen te doen. Trouwens ik ben ook niet echt een boerin. Vroeger, bij onze zaadteelt, hield ik mij voornamelijk bezig met personeelszaken en controle op onze werknemers. Enfin, wij hadden ook nog de nodige schulden, zodat ik maar mijn oude universiteitsdiploma uit de kast heb gehaald. Daarmee mocht ik ook lesgeven. Ik heb gesolliciteerd en ik had meteen een baan: lerares Engels.“

De biologische wijjnbouw
Philippe is begonnen op maagdelijke gronden, gronden die nog nooit met bestrijdingsmiddelen en kunstmest in aanraking waren geweest. Het was daardoor makkelijk om hier met biologische wijjnbouw te beginnen. Daarnaast reikte de overheid Philippe de helpende hand via een serie subsidies. “Ik heb gedurende 5 jaar elk jaar 10.000 euro ontvangen als biologische subsidie. In die tijd was er duidelijk de wil aanwezig bij de overheid om de biologische landbouw te stimuleren. Toen Jean-Pierre Raffarin als eerste minister aantrad, was dat meteen afgelopen. De volgende dag al werden de subsidies geëlimineerd. Dat was doodzonde, de biologische landbouw had namelijk in de jaren daarvoor - dankzij de subsidies - een goede start gemaakt.“
Philippe is daar niet blij mee. Hij vindt dat in Frankrijk het fenomeen biologische landbouw nog onderontwikkeld is. Hij geeft daarvan een voorbeeld. “Op de salon met biologische wijnen Millésime bio 2008, raakte ik in gesprek met een jonge vrouw. Tijdens haar opleiding als wijnbouwer in Perpignan moesten ze op een gegeven moment een dag doorbrengen op een biologisch domein. Dat was Domaine de Cazes. Aan het einde van de dag loopt ze met haar docent naar buiten en zegt tegen hem dat het toch wel wat verschilt met wat ze op school heeft geleerd. Hij geeft dan als antwoord: het is nou eenmaal verplicht zo'n visite, maar vergeet maar alles, het stelt helemaal niets voor.“

De verkoop
“Tot twee jaar geleden was het makkelijk, de productie was met 12.000 flessen gering en de wijn verkocht zichzelf. Nu is de productie 20.000 flessen per jaar en dat is niet hetzelfde meer. Verder is het enthousiasme in het begin, een wijn uit de Ariège, verdwenen. We wisten dat eens het moeilijker zou worden om te verkopen; dat moment is nu gearriveerd.
We verkopen op salons en braderieën, aan de winkels van Gamm Vert en aan restaurants, heel veel restaurants. Zo'n braderie vinden we wel leuk, maar het is niet echt serieus. Langzaam realiseren wij ons dat verkopen ook een vak is. Daar zijn we best wel bang voor, we zijn nou eenmaal geen verkopers. Daarnaast is het soms frustrerend. De beroemde Hachette gids heeft onze wijn geselecteerd, zelfs als “coup de coeur”. Ze zeiden toen tegen ons: je zal zien wat voor effect dat heeft, opletten. Nou we hebben opgelet, maar niets gezien, geen fles meer verkocht.”
Conclusie, het is moeilijk een wijn uit de Ariège te verkopen.

Domaine des Coteaux d'Engravies: de wijnen

Domaine Saint Julien

2008-07-04T12:17:00.000+02:00

Stéphanie Minder/Ernest Aeschlimann
Domaine Saint Julien
Le Zaparel
11700 Azille

Wie is Ernest?
Ernest Aeschlimann, ze praten over hem. Als het over wijn en biodynamisch gaat, valt zijn naam. Daarnaast is hij ook de motor van de vereniging Biodynamie en Pays d’Oc. En verder heb ik toevallig zijn wijn een paar weken geleden geproefd. Ik was op een feestje in Villelongue d'Aude en daar dronk ik een glaasje rosé. De smaak was opmerkelijk. Met de nodige belangstelling heb ik het etiket bestudeerd. Ik las: “Een wijn voor uw plezier en uw welzijn. De wijngaard heeft het beste gegeven aan de druiven en wij hebben er met liefde en ambachtelijke kennis een mooie wijn van gemaakt. “ De naam van de wijn was Le Zaparel, van Domaine Saint Julien. Een week later parkeer ik de auto voor hetzelfde domein. Wij hebben een afspraak met Stéphanie Minder et Ernest Aeschlimann, de wijnmaakster en wijnmaker van Domaine Saint Julien.

Hun parcours
Stéphanie begint. “Zesentwintig jaar geleden verlieten we Zwitserland. Voordat ik Ernest leerde kennen, wilde ik al weg, ik wilde naar de Provence. Ernest wilde ook graag weg, maar juist naar Italië en niet naar de Provence; teveel kerncentrales en toeristen daar. Het compromis was hier en ons eerste huis was dan ook in Paraza. In dat kleine plaatsje zijn we begonnen.

Domaine Saint Julien: Stéphanie Minder/Ernest Aeschlimann

We kochten enkele wijngaarden en wij pachtten enkele wijngaarden, wijngaarden die waren verbonden aan de coöperatie. Maar ja, wij wilden liever onze eigen wijn maken. De directeur van de coöperatie heeft ons toen een aantrekkelijk voorstel gedaan. Hij liet ons in de coöperatie onze eigen wijn maken, waarna wij deze zelf konden verkopen. Voor ons was dat gunstig, we hoefden niets te investeren, daarnaast bleek Michiel, de directeur een aardige vent. Helaas, op een gegeven moment vertrok hij en de nieuwe directeur was moeilijk voor ons. Hij kon het niet verdragen dat iemand zelfstandig werkte in de coöperatie. Hij heeft zelfs op een gegeven moment de sloten vervangen, zodat we niet meer naar binnen konden. Op dat moment wisten we dus echt dat we iets anders moesten gaan zoeken. We hebben het eerst in Paraza geprobeerd. Daar konden wij op een gegeven moment wat kopen, maar op het laatste moment ging dat door een faillissement van de verkoper niet door. Wij realiseerden ons toen dat er geen plaats meer was voor ons in Paraza. Wat te doen?
De broer van Ernest woont in New York, maar heeft hier wel een aantal jaren geleden een huisje gekocht, een huisje met een echte “cave”, een “cave” die al 40 jaar niet meer in gebruik was. Hij zei toen, ach, je kan wel een tijdje mijn huisje gebruiken. Uiteindelijk zijn we vijf jaar gebleven. Daarna hebben wij zelf gekocht: Le Zaparel in het plaatsje Azille. In het begin was dat moeilijk, we misten het dorpsleven en hier was het triest en in een slechte staat. We hebben toen heel hard gewerkt en langzaam maar zeker is het veranderd. Nu is de aarde fantastisch en de flora is veel rijker geworden. We zijn hier heel erg blij.”

Biodynamische landbouw
Biologische landbouw betekent in principe geen chemische bestrijdingsmiddelen. Als er strijd wordt geleverd, gebeurt dat met niet-chemische middelen zoals koper (denk aan Bordeause pap) en zwavel, die minder schadelijk zijn voor het milieu. Bij Stéphanie en Ernest is het niet de Biologische landbouw, maar de biodynamische landbouw. Wat betekent dat?
“We gebruiken geen chemische bestrijdingsmiddelen en zelfs geen koper of zwavel op de velden. We kopen ook helemaal niets. We werken alleen met biodynamische preparaten, die hier op Domaine Saint Julien worden gemaakt. Dat doen wij niet in ons eentje. Het zijn de mensen van “Biodynamie en Pays d’Oc” die de planten die wij nodig hebben verzamelen en drogen en hier maken wij dan samen de preparaten, en dat geeft een goede dynamiek.”

Domaine Saint Julien: het paard

De resultaten zijn opmerkelijk voor zowel de ziektes als het rendement in vergelijking met hun buren.
“Wij hebben minder last van ziektes zoals meeldauw. Maar ja, we hebben wel een veel lager rendement. Ons rendement schommelt tussen de 15 et 35 hecto/hectare en hangt voornamelijk af van de soort druif. We hebben hier hele oude stammen zoals de Carignan, die de 100 jaar al zijn gepasseerd. Het rendement is daar laag: 15 hecto/hectare. Dat is echt heel laag, want de Carignan kan bij een enorme hoeveelheid kunstmest een enorm rendement opleveren, tot 300 hecto/hectare. Maar ja, dan heb je wel een waardeloos druif en een hele batterij ziektes.”

De verkoop
“De verkoop is lastig voor ons. Wij zijn geen verkopers, wij zijn wijnbouwers. En als je geen verkoper bent, is het moeilijk om je wijn te verkopen. Goedbeschouwd interesseert het ons niet echt, het is niet onze stiel. We willen eigenlijk alleen maar in de wijngaarden zijn. Daarnaast zijn de mensen hier niet echt bio-minded, het zegt ze niet zoveel. We hebben daarom een kleine verkooporganisatie in Zwitserland opgezet. Die export is erg belangrijk voor ons. Daarnaast verkopen wij ook nog wat in Denemarken, België en Japan, zijn we aanwezig op de verschillende biologische beurzen, verkopen wij hier direct aan klanten en tenslotte zijn er een paar biologische winkels die onze wijnen verkopen. Wat we wel leuk vinden zijn de biologische beurzen. Dan heb je een direct contact met de consument die proeft en koopt.

Domaine Saint Julien: de "cave"

Met de wijnhandel hebben wij een probleem. Onze wijnen zijn een beetje speciaal, ze zijn anders. De wijnhandelaar wil echter een typische wijn, een standaardwijn, een wijn die makkelijk verkoopt. Onze wijnen zijn een luxe voor de smaakpapillen, ze hebben geen standaardsmaak, ze zijn dus ook niet makkelijk te verkopen. Feitelijk is het heel simpel: onze wijnen zijn anders.”

Onze wijnen zijn anders
Het is niet zo makkelijk voor mij te begrijpen waarom de wijnen van Domaine Saint Julien anders zijn. Ik blijf dan ook maar op dezelfde vraag hameren: waarom zijn de wijnen anders? Ernest geeft antwoord.
“Ik heb een klant in Zwitserland die mij laatst zei, als ik mij niet lekker voel, dan neem ik een glas van uw Merlot als ik thuiskom. Dat geeft mij een warm gevoel en daarna voel ik mij veel beter. Voor hem is het dus een medicijn.
Er zijn ook cliënten die zeggen, dat is een wijn van vroeger. En ja, ze hebben gelijk, de wijnen van nu zijn verschillend. De wijnbouwers ook, het zijn allemaal spuiters geworden, ze spuiten met insecticiden, herbiciden en pesticiden. Dat is tegenwoordig normaal. Daardoor is de aarde wel een soort beton geworden en is er geen leven meer in de aarde te vinden. De aarde is een substraat voor de druif geworden en de landbouwer geeft ze, net als tomaten op substraat, elke dag eten en drinken, stikstof, kalium, fosfaten en water.
Als de druiven rijp zijn, is het de beurt aan de druivenplukmachines. Die verzwelgen alle druiven. Later komt er een soort soep aan bij de coöperatie, een soep die al is geoxideerd, een soep met niets erin, een basale soep van druiven. Het is dan ook niet verwonderlijk dat ze allerlei zaken moeten toevoegen. De soep gaat de vaten in en er wordt Actimax aan toegevoegd.” Stéphanie et Ernest lachen en ze vertellen waarom. Vroeger werkte er bij hun een druivenplukker die ook bij de coöperatie werkte. Die druivenplukker vertelde op een goede dag, dat zijn taak bij de coöperatie bestond uit het toevoegen van Actimax aan de soep om de fermentatie te activeren. Sinds die dag is Actimax een gevleugeld woord op Domaine Saint Julien.
“Actimax is niet het enige. Er worden ook gisten, sulfieten, enzymen en andere additieven toegevoegd. Dat wordt dus niet bepaald een natuurlijke wijn, het wordt een industriële wijn, met een industriële standaardsmaak. Wij, wij voegen helemaal niets toe, en daarom zijn onze wijnen anders.”

“Viticulture d'aujourd'hui”
Stéphanie et Ernest gebruiken zware woorden. Overdrijven ze? Ik geloof van niet. Waarom niet? Ik ben namelijk bezig met het lezen van “Viticulture d’aujourd’hui” van A. Crespy en datgene wat hij in dit studieboek voor de aankomende wijnbouwer meedeelt, komt in grote lijnen overeen met het relaas van Stéphanie et Ernest.
Crespy heeft het over de behoeften van een wijngaard. Als de wijnbouwer een nieuwe wijngaard wil beginnen dan raadt Crespy aan om per hectare het nodige toe te voegen: 40 à 80 ton mest, 400 eenheden (één eenheid komt overeen met 5 tot 20 kg) fosfaten, 800 à 1200 eenheden kalium in de vorm van chloraat of sulfaat, 3 ton ongebluste kalk en mits nodig, 2 à 6 ton magnesiumsulfaat. Tijdens de eerste drie jaren adviseert Crespy elk jaar 80 à 100 eenheden stikstof. Is de druif na drie jaar volgroeid, dan wordt elk jaar een shot kunstmest (stikstof, kalium, fosfaten) geadviseerd waarvan de hoeveelheid afhangt van regio, gewenst rendement en druivensoort.
Crespy heeft het over onkruid. Kruid dat - net als de druif - behoefte heeft aan water, mineralen, ruimte voor zijn wortels en ruimte voor zijn bladeren. Daarnaast kan dat onkruid onderdak bieden aan ongedierte. Verder zorgt dat onkruid voor ongemak tijdens de werkzaamheden van de wijnbouwer in zijn velden. Het is dan ook niet verwonderlijk dat Crespy het heeft over onkruid. Wat doen we daartegen? Crespy geeft drie verschillende oplossingen: de grond bewerken (het onkruid verwijderen), de grond chemisch reinigen (bestrijdingsmiddelen toepassen) of de grond laten bedekken door een (gewenst) kruid te zaaien. Daarbij wordt de tweede methode, het spuiten van bijvoorbeeld simazine, aminotriazole, diuron of glyphosate niet als risicoloos beschouwd. De druif kan door het vergif worden aangetast en op de lange duur wordt het onkruid resistent.
Crespy is nog niet klaar. De druif is namelijk ook gevoelig voor allerlei ziektes en kleine beestjes, waaronder Esca, Pourridié, Nématados, Excoriose, Oïdium, Acariose, Pyrale, Flavescence dorée, Meeldauw, Rot brun, Brenner, Eriose, Chenille bourrue en tientallen andere. Hoe kan de wijnbouwer zich daartegen beschermen? Crespy geeft twee oplossingen: de klassieke methode en de “redelijke” methode. De klassieke methode betekent eenvoudigweg altijd spuiten. Elke 2 weken wordt, min of meer preventief, gespoten met een serie bestrijdingsmiddelen zodat geen enkele ziekte of beestje een kans op succes heeft. Dat is echter erg duur en erg vervuilend. Daarnaast is het gevaar van resistentie hier levensgroot aanwezig. De tweede methode is van hetzelfde laken een pak, maar dan in een kleinere maat. Er wordt alleen gespoten als de kans op een ziekte of een beestje een bepaalde kritische grens overschrijdt.

Flavescence dorée
Het is 1994 en de “flavescence dorée” steekt de kop op. Een ziekte die wordt doorgegeven door de (besmette) entstam van de druif of door een klein beestje, de cicade. Het is een ernstige ziekte, zo ernstig dat de aanwezigheid van dat kleine beestje niet wordt getolereerd door de “Service de la Protection des Végétaux”. Alle wijnbouwers, biologisch of niet, moeten spuiten, een departementaal decreet. Stéphanie et Ernest zijn ongehoorzaam, ze weigeren en dat resulteert in de nodige problemen voor hen.
“We wilden in geen geval die cicaden vernietigen. Maar gedurende lange tijd zijn we min of meer bedreigd. Het was dan ook niet leuk. De mensen zeiden, we laten die bestrijding op jullie velden uitvoeren door helikopters. Ze wilden koste wat het kost die beestjes bij ons uitroeien. We kregen brieven met, als jullie niet bestrijden en jullie buren die ziekte krijgen, zijn jullie verantwoordelijk enz. Daarnaast kregen wij een probleem met Ecocert. Ze deelden ons doodleuk mede dat als wij niet braaf zouden bestrijden, we geen goedkeuring zouden krijgen. Goed, gedurende vier jaar zijn we officieel niet biologisch geweest, want gedurende vier jaar heeft Ecocert dat verhaal verkondigd. Nu verloopt het prima met Ecocert. Ze komen elk jaar een keertje langs, ze bekijken onze paperassen en onze facturen en ze maken een wandelingetje met ons over het terrein. Dat alles voor de som van ongeveer 500 euro.”
Dat is trouwens niet alles. Ze betalen ook nog eens een soortgelijk bedrag aan een tweede organisatie, Demeter, om het biodynamische logo te voeren.

De wijnen
We mogen niet vertrekken zonder hun wijnen geproefd te hebben. Die wijnen hebben alle de kwalificatie Vin de Table. We proeven George, Le Chapeau en de Merlot 2003. Ons oordeel wordt uitgesproken door Jean-Louis: “Dit is nu een echte wijn, een wijn van een wijnbouwer. Een wijn die de smaak van de streek weergeeft: rood fruit, de aarde, aromatische planten. Een wijn die geen hoofdpijn geeft, maar juist zin in een volgend glas.”
Dat alles geldt met name voor Le Chapeau, die in potentie een AOC Minervois is. “In potentie”, want het AOC label mag alleen de fles tooien als het zogenaamde “Comité de Dégustation” haar goedkeuring heeft gegeven. Doen ze dat? Nee, want, ze vinden het een “atypische” wijn. Dat is niet verwonderlijk, want: “onze wijnen zijn anders”

Domaine Saint Julien: Le Chapeau

Domaine Pechigo

2008-07-04T12:16:00.000+02:00

Sylvain Saux
Domaine Pechigo
Avenue des Pyrénées
11300 Lauraguel

Het leven van een wijnmaker is een feest
Jaren lang heb ik gedacht dat het leven van een wijnmaker één groot feest is. Tijdens de herfst is hij met zijn vrienden in de velden. Ze lachen, ze praten, ze maken grappen en grollen, kortom ze zijn bezig met de druivenpluk. Tijdens de winter is de wijnmaker in zijn “cave” en zorgt voor de vinificatie. Dat is niet al te moeilijk; immers het zijn de gistcellen die het echte werk doen. Hij heeft dus voldoende tijd over om vrienden, wijnkenners en bekende mensen te ontvangen en zijn wijn te laten proeven. In de lente is hij weer te vinden in de wijnvelden, hij kijkt, controleert en vervangt zo nu en dan een gebroken paaltje. In de zomer blijft hij kritisch de ontwikkeling van de druiven volgen, net zolang totdat ze rijp zijn. Een nieuwe oogstjaar kan beginnen.
Later begreep ik dat het leven van een wijnmaker niet altijd een feest is. Het kan hard zijn, zelfs dodelijk, zoals laatst te lezen was in de Figaro van 14 oktober 2007 in het artikel “De wijnsector van de Midi bedreigt door gewelddadige extremisten”. Ik citeer: “Sinds het begin van de crisis hebben in de Aude verschillende wijnmakers - aan het einde van hun krachten - zichzelf gedood. Anderen aarzelen niet om hun geweer uit de kast te halen om een schuldenaar of cliënt duidelijk te maken dat ze aan het eind van hun Latijn zijn.” Zelfmoord? Ja, echt waar. Nog een voorbeeld, Schivardi Gérard, burgemeester van Mailhac, in de Libération van 31 maart 2007: “We hadden hier laatst nog twee zelfmoorden onder de wijnmakers in ons district.”
De dood blijft een uitzondering, maar wel zijn er problemen. Bijvoorbeeld bij Sylvain Saux, de wijnmaker van Domaine Pechigo in Lauraguel. Bij hem is het voornamelijk het rendement dat zorgen baart.

Het rendement is laag
Zijn rendement over het jaar 2007 is ongeveer 13 hecto per hectare. Dat betekent 1733 flessen per hectare. Is dat laag? Ja, dat is heel laag. Kijk maar eens naar de meest recente cijfers van het departement Charente, te vinden op de officiële site (www.charente.pref.gouv.fr). Eind januari 2008 is daar te lezen: “De oogst over 2004 bedroeg 9,9 miljoen hecto met een gemiddeld rendement van 137 hecto per hectare.” Dat is dus 10 keer zoveel. Met andere woorden 1 hectare in de Charente geeft dezelfde opbrengst als 10 hectare van Sylvain. Vergelijk ik appels met peren? OK, dan een andere vergelijking, een met de officiële cijfers over het jaar 2005 van de INAO over de productie in Frankrijk: 53.314.150 hecto en een totale oppervlakte van 7.77.180 hectare. Dat geeft een gemiddeld rendement van 68 hecto per hectare.

Domaine Pechigo : Sylvain Saux

Sylvain wil geen rendement van 137 hecto per hectare en ook geen rendement van 68 hecto per hectare, maar hij wil wel wat meer dan zijn magere 13 hecto per hectare. Hij legt uit waarom.
“Het doel van een wijnmaker kan bijvoorbeeld zijn een bio-dynamische wijn te produceren en tegelijkertijd zijn brood te verdienen. Ik ben anders begonnen. Ik wilde alleen maar biologisch dynamische wijn maken. Dat deed ik dus en ik verdiende er niets mee. Toen begreep ik dat het maken van een beetje winst niet automatisch gebeurt. Ik heb dus maar mijn doelstelling aangepast; ik heb eraan toegevoegd dat ik er ook nog van wilde leven. Als ik dat nou eerder had gedaan, dan had ik sneller begrepen dat er door dat lage rendement helemaal geen geld overblijft. Ik zou dan eerder hebben ingegrepen. “
En wat gaat Sylvain nu doen? Hij gaat ten eerste één hectare rooien, een hectare die heel weinig oplevert. Daarnaast gaat hij mest gebruiken. Hij heeft 15 ton mest gekocht en dat laat hij composteren. Dat levert ongeveer 10 ton compost op, goed voor 2 à 3 hectare. Hij zal daardoor een iets hogere productie krijgen, terwijl de oppervlakte van zijn wijngaard juist afneemt (tot 12 hectare). Het rendement zal daardoor stijgen.

Over sulfieten
Sylvain gebruikt niet graag sulfieten. Wel zwavelt hij zijn “cuves”. De binnenkant van zijn “cuve” wordt gedesinfecteerd door een reep zwavel te verbranden. De vrijkomende SO2 zuivert de oppervlakte. Dat kan resulteren in een minieme hoeveelheid sulfiet in de wijn. Als Sylvain denkt dat zijn wijn nog enige sulfiet nodig heeft om haar te beschermen voegt hij nog tot 20 mg per liter toe. Dat is weinig in vergelijking met de legale limiet van 160 tot 400 mg per liter.
Sylvain experimenteert regelmatig, waaronder de wijze waarop en wanneer sulfiet wordt toegevoegd, opdat La Mothe, een van zijn wijnen, sneller rijpt. Want dat is zijn tweede probleem.

La Mothe
Een paar weken geleden sprak Jean-Louis over een wijn (La Mothe) die ik eens zou moeten proeven. Hij zei letterlijk: “de 2005 is uitgebalanceerd, gestructureerd, rond en heeft een lange nasmaak. Je moet snel eens langskomen om te proeven. Hij komt van een biologische wijnmaker uit Malras. Delphine, ik zing samen met haar, werkt voor hem en bij de vorige repetitie had ze een paar flessen meegenomen.”
En die wijnmaker, wie is dat? Wel, die wijnmaker heeft zijn “cave” in Malras, maar hij woont zelf in Lauraguel en die wijnmaker is niemand minder dan onze gesprekspartner, Sylvain Saux.
Sylvain heeft het over zijn vlaggenschip, hij vertelt dat “de 2006” nog niet gerijpt is, en hij wil graag onze mening over deze wijn. Hij staat op en komt even later terug met … La Mothe.

Domaine Pechigo : La Mothe

We proeven en Jean-Louis formuleert onze mening “de 2006” is te jong, te groen en te zuur. Later, na een repetitie met zijn koor, vertelt hij mij dat volgens Delphine “de 2005” op dezelfde leeftijd als “de 2006”, ook dezelfde karakteristieken had en dat “de 2005” acht maanden later beduidend beter was. Volgt “de 2006” dezelfde weg als “de 2005”? Dat mag Sylvain hopen; “de 2005” is uitverkocht.
Ondertussen zit Sylvain wel klem. Het vergt nog de nodige tijd voordat het lelijke eendje een zwaan wordt. Wacht hij daar niet op en start hij de verkoop, dan verkoopt hij een wijn, die niet op smaak is en dat wil hij niet. Wacht hij braaf, dan kan hij nu niets verkopen en komt hij in liquiditeitsproblemen, La Mothe is namelijk wel 80% van zijn productie.
Als zijn wijn echter uitgerijpt is, dan is verkoop geen probleem. Zijn netwerk koopt graag zijn wijn.

De verkoop
“Ik verkoop voornamelijk aan gespecialiseerde slijters en wijnverkopers. Daarnaast is er nog wat export en lever ik aan enkele groothandelaren en een aantal restaurants. Soms komt er ook iemand langs om direct bij ons de wijn te kopen. Maar dat moedigen we niet aan. Er is geen uithangbord, geen enkele indicatie, we zijn min of meer onvindbaar. Waarom? Het lijkt hier nu opgeruimd, maar een tijdje geleden was het hier een redelijke puinhoop en dan kan je echt geen klanten ontvangen. Als je klanten wilt ontvangen, moet het toch een beertje netjes zijn?

Domaine Pechigo : Sylvain Saux met zijn hond

Daarnaast moet je er ook zijn om ze te ontvangen. Laatst kwam ik er toevallig een tegen. Ik was terug gegaan naar huis om wat te halen en daar kom ik ineens die vent tegen. Die vertelt mij dat hij uit Perpignan (120 km verder) komt en dat hij daar altijd onze wijn koopt, maar dat die daar is uitverkocht en dat hij daarom maar langskomt om wat wijn kopen.”

Waarom biologisch?
“De landbouwkunde is simpelweg een grote verzameling leugens. Het is raar, zelfs de mensen bij de Kamer van Landbouw weten nu best wel dat je minder moet vervuilen, maar ze hebben geen flauw benul van de laatste ontwikkelingen op het gebied van de landbouw en de bodemkunde (pedologie). Ze denken nog steeds in termen van bodemanalyse en dat is zinloos. Bij die theorie wordt de oogst geanalyseerd en gewogen en dan is het resultaat zoveel stikstof, zoveel fosfor en zoveel kalium, dus moeten we zoveel en zoveel toevoegen aan de grond. Dat mag dan misschien werken bij tomaten op een substraat, maar niet bij een grond die vol leven zit. De grond is namelijk een echte alchimie. Maar tegenwoordig is er zo weinig leven in de grond dat deze zich bijna gaat gedragen als een substraat. Als je nog leven in de grond hebt, dan zijn analyses zinloos; er zijn voldoende recente studies die dat haarfijn aantonen.
Goed, als je dus een beetje geestelijke bagage hebt, dan moet je dus concluderen, hé, we zijn op de verkeerde weg. Maar nee, we werken en doen alsof de hypothesen van 100 en 150 jaar geleden nog steeds geldig zijn.
Goed, als je je dat allemaal realiseert, dan weet je dat je maar beter voor de biologische landbouw kan kiezen. Of nog beter, biologisch-dynamisch. Voor mij is dat een echte theorie, gefundeerd en compleet. De biologisch-dynamisch theorie kan echt de fenomenen verklaren die we tegenkomen.”

Zijn traject
“Ik heb dus wiskunde gestudeerd. Daarna raakte ik geïnteresseerd in de landbouw en heb ik een beroepsopleiding gevolgd. Dankzij die opleiding weet ik wat er zoal speelt bij de landbouw van vandaag. Daarnaast kon ik door die opleiding de nodige subsidies krijgen. Maar leuk was het niet. De opleiding is gewoon landbouwkundig gelul; er is geen enkele samenhang. Er waren wel wat interessante zaken, maar dat was op een ander gebied: rechten en management. Wel was de opleiding op een andere manier interessant. Ik weet nu hoe het toegaat bij de conventionele wijze, ik weet nu hoe mijn buren werken, ik weet nu hoe het in de praktijk toegaat. Al met al ik ben geen vreemde meer. Daarnaast heb ik tijdens mijn opleiding bij mijn vader gewerkt op de ouderwetse manier.”

De overheid helpt de biologische landbouw
Helpt de overheid de biologische landbouw? De woorden van Sylvain maken duidelijk dat de overheid wel haar best probeert te doen.
“Ik ontvang elk jaar een subsidie als biologische landbouwer. We krijgen 2,000 euro en volgend jaar wort het geloof ik zelfs 4,000 euro. Elke biologische landbouwer heeft recht op die subsidie, het is een vast bedrag en dus hetzelfde voor een klein of een groot bedrijf. Voor mij is dat dus prima. Daarnaast hoef je geen stapels formulieren in te vullen.
Dat was niet het geval voor de conversiesubsidies. Dat was enorm lastig, veel te veel formulieren. Maar ja, het was wel de moeite waard. Ik heb dus 18,000 frank per hectare gekregen, uitgesmeerd over drie jaar. In euro's was dat elk jaar ongeveer 12,000 euro en dat gedurende drie jaar. Dat was dus echt wel de moeite.”

De overheid versus de overheid
Het wordt laat, we moeten vertrekken. Ik stel de laatste vraag: of hij iets heeft geleerd over de biologische landbouw tijdens zijn opleiding.
“Nee, niets, het werd doodgezwegen, het ging alleen maar over het gebruik van bestrijdingsmiddelen en kunstmest.”
De overheid leert dus eerst tijdens de opleiding aan de jonge landbouwer hoe hij bestrijdingsmiddelen en kunstmest kan gebruiken en later zwaait de staat met de geldbuidel om hem dat af te leren. Beter om op school te beginnen met de biologische landbouw, dat is veel efficiënter.

Domaine Thuronis

2008-07-04T12:15:00.002+02:00

Philippe Sevely
Domaine Thuronis
11240 Alaigne

Zo gaat het soms
“Tring, tring” De telefoon rinkelt en ik neem op. “Hé, Anton, ik ben het, Jean-Louis, hoe gaat het? Luister, gisteren had ik een vergadering van de schoolraad en daar kwam ik ene Philippe Sevely tegen. Hij is daar voorzitter of zo, maar belangrijker, hij is wijnmaker in Alaigne en bezig met de conversie naar biodynamisch. Het is een aardige vent en daarnaast heeft hij een interessant verhaal. Als je wilt, maak ik een afspraak met hem voor volgende week.”
“OK, prima, doe maar.”
Vijf dagen later passeren wij Alaigne om deze Philippe een bezoek te brengen. Ik volg de richting van Belvèze en na een paar kilometer stop ik de auto voor een bord langs de kant van de weg: Domaine Thuronis.

Domaine Thuronis: bord

Het bord is groot en vormt het begin van een uitgestrekte zee van wijnvelden. Ik zie zelfs het huis niet. Ik volg het weggetje door de wijnvelden en na 500 meter parkeren wij de auto naast een groot gebouw.

Zijn carrière
De carrière van Philippe Sevely heeft niet de normale weg gevolgd.

Domaine Thuronis: Philippe Sevely

“ Ik werkte vroeger voor enkele grote exportbedrijven. Ik moest dan meestal een distributienetwerk installeren in een van die Zuid-Amerikaanse landen. Interessant, maar op een gegeven moment had ik genoeg van dat werk. Altijd reizen, nooit thuis zijn, ik wilde daarom wat anders gaan doen. In 2000 keerde ik terug naar Frankrijk en op een gegeven moment viel de keuze op de wijnbouw. Tussen 2000 en 2004 heb ik een opleiding tot wijnbouwer gevolgd. Verder heb ik in die jaren de nodige stages uitgevoerd. In 2005 was ik klaar. Clara, mijn vrouw, en ik, zijn toen een domein gaan zoeken en op een geven moment kwamen we hier terecht; Domaine Thuronis: 35 hectare wijnvelden, 2 hectare voor groenten, een boomgaard en bos.”

Ons doel
“Ons doel is een boerderij op een min of meer autarkische en biodynamische wijze te beheren. Daarmee bedoel ik je eigen groenten, je eigen fruit, je eigen kippen en eieren en later je eigen elektriciteit en dat alles van je eigen grond. Daarnaast bezitten wij een grote waterbron. Ik wil dat water gaan gebruiken voor onze dieren en als sproeiwater en later als drinkwater voor onszelf.
Bio dat is tegenwoordig mode. De mensen praten over bio, praten over gezond eten en dergelijke. Voor mij is het geen mode. Wij zijn niet zomaar, ineens bio geworden. Nee, het was eerder een lang proces van peinzen, piekeren en praten. Het is nu echt een overtuiging geworden bij ons.

Een indrukwekkende omvang
Philippe, Clara en nog een werknemer. Samen tellen ze voor tweeëneenhalf (één werkt parttime) en zorgen voor 35 hectare wijngaard, de groente, de kippen, de boomgaard, de vinificatie van de wijn, de verkoop van de wijn plus nog de verkoop van de andere producten (eieren, fruit en groente). Dat is veel, heel veel. Philippe is het daar niet mee eens.
“Het lijkt misschien allemaal erg veel, maar het is alleen maar een kwestie van organisatie. Ik ga ervan uit dat één persoon goed is voor 15 hectare. Met 2,5 man kunnen we dus 37,5 hectare aan. Daar we maar 35 hectare hebben, is er zelfs sprake van overcapaciteit. Darnaast sluiten de verschillende onderdelen van onze boerderij in de tijd gezien goed op elkaar aan. De wijngaarden zijn wij de hele winter aan het snoeien. Dat loopt in maart af en dan wordt het een stuk rustiger. We kunnen dan wat anders doen. Wat? Wel in maart zetten we de hele groentetuin op en zijn we een groot gedeelte van de zomer daarmee bezig, tot ongeveer in september. Voor ons fruit geldt ongeveer hetzelfde, dat loopt van mei tot oktober. Dan hebben wij onze druiven. Dat is simpel, ’s nachts plukken wij de druiven en overdag doen wij de vinificatie van de wijn. Dan wachten wij een paar maanden om de wijn te laten rusten, waarna we gaan bottelen. Ten slotte de verkoop. Ook dat is makkelijk bij ons.”

De verkoop
“Onze wijn verkopen we op twee manieren. De eerste verloopt via één grote klant, een wijnhandelaar in Sète. Naar hem gaat ongeveer 80% van onze productie en de vinificatie van de wijn gebeurt dan ook op de manier die hij wil. Zo wil hij bijvoorbeeld dat we de druiven persen. Voor hem maken we dus een “vin de presse”.
De overige 20%, vinifiëren wij op onze eigen manier. Dat wordt een “vin de coule”. De druiven gaan ongeperst de vaten in en door hun eigen gewicht komt de jus vrij. Deze productie, zeg maar onze privé-productie, bottelen en verkopen wij zelf. Daarbij gaat wederom een kwart naar een stuk of tien restaurants van “Relais de Châteaux”. Het resterende gedeelte, dus driekwart, verkopen wij rechtstreeks op ons domein aan particuliere klanten. Die klanten zijn meestal Nederlanders, Belgen of Engelsen. Ze zijn niet kinderachtig. Ze kopen meestal een paar dozen en sommige kopen zelfs tien dozen."

De conversie raakt de commercialisatie
Philippe is bezig de traditionele cultuur om te zetten, te converteren, naar een biologische, biodynamische cultuur. Dat heeft de nodige consequenties. Een daarvan is een mindere productie. Daarnaast gaat hij nu een biologische wijn produceren. Wat vindt zijn cliënt in Sète daarvan, de cliënt die 80% van zijn productie afneemt?
“Twee belangrijke consequenties. De eerste is de productie. Bij een biologische cultuur is de productie van de plant beduidend minder. Reken maar met een daling van ongeveer 50%. We gaan van een rendement van 80 hecto/ha naar een rendement van 40 à 50 hecto/ha. Dat betekent dus dat we veel minder aan hem kunnen verkopen. Daarmee gaat hij akkoord. Verder krijgt hij nu een biologische wijn. Daarmee gaat hij ook akkoord.”
Philippe praat niet over een derde consequentie, hij praat niet over de prijs. Waarom niet? “De prijs die ze betalen blijft hetzelfde.” Dat betekent dus dat zijn omzet voor die ene klant met ongeveer 50% zal afnemen en dat lijkt mij een pijnlijke consequentie. Philippe doet er echter niet moeilijk over.

De kosten per hectare
Bij de wijnbouw zijn de nodige typen cultuur aanwezig: de “normale” cultuur, de cultuur “raisonnée”, de biologische cultuur en de biodynamische cultuur.
De “normale” cultuur, dat zijn de spuiters. De wijnbouwer zit op zijn tractor en spuit allerlei chemische bestrijdingsmiddelen rond. Daardoor zijn er geen ziektes, zijn er geen beestjes, is er geen onkruid en is de grond, biologisch gezien, dood. Grote nadeel, de bestrijdingsmiddelen zijn slecht voor het milieu en de wijnbouwer. Zo is het grondwater op veel plaatsen vervuild door het doorsijpelen van de bestrijdingsmiddelen in de waterlaag. De wijnbouwer zelf, heeft statistisch gezien een beduidend grotere kans op bepaalde vormen van kanker, terwijl zijn kinderen ene vergrote kans hebben op steriliteit of vervormde genitaliën. Grote voordeel, de wijnbouwer kan veel meer wijn uit zijn druiven persen.
De cultuur “raisonnée”, de redelijke cultuur – en dat klinkt goed vanuit een marketingoptiek – is ook een cultuur van chemisch spuiten, maar in dit geval in “redelijke” hoeveelheden.
Bij de biologische wijnbouw is in principe gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen niet toegestaan. Wel worden andere middelen gebruikt zoals zwavel en “bouillie bordelaise”. De mogelijke schade is echter beperkt.
Geen sprake van schade is er bij de biodynamische wijnbouw. De middelen worden zelf gemaakt en zijn volledig natuurlijk. Daarnaast wordt de maanstand gebruikt als kompas voor het verrichten van de activiteiten. Daardoor neemt de efficiency toe.

Philippe vergelijkt de kosten van de cultuur “raisonnée” met die van de biologische cultuur.
“De totale jaarlijkse kosten voor één hectare bedragen ongeveer 1000 euro bij een cultuur raisonnée. Voor ons was het echter beduidend slechter. Het eerste jaar hadden we zulke hoge kosten dat ik die niet durf te vertellen. De verkopers van die bestrijdingsmiddelen willen niet graag een 100% efficiënt product verkopen. De eerste week van de maand verkopen ze je een product en zeggen: spuit maar. Een paar dagen later komen ze terug en zeggen: dat ziet er toch niet zo goed uit, je moet toch echt oppassen voor ziektes. Je gaat dan de velden in en omdat die producten niet 100% efficiënt zijn, is er altijd wel een spoor van bijvoorbeeld meeldauw of oïdium. En dan zeggen ze, zie je wel, beter om nog maar een keer te spuiten, en nog een keer, en nog een keer. Dat is de techniek die ze toepassen. Nou, wij waren dus nieuw hier en we zijn door hen uitgekleed. De totale kosten bedroegen 2.500 euro per hectare. Uiteindelijk heb ik wel een regeling kunnen treffen, maar als je niet oppast wordt je continue geknipt en geschoren.
De kosten van de biologische cultuur zijn niet minder dan die van de cultuur raisonnée. De biologische middelen, bijvoorbeeld “bouillie bordelaise” of zwavel zijn duur. Nog duurder is echter de post dieselolie. Bij de biologische cultuur zit ik nou eenmaal vaker op mijn tractor. Daarom willen wij overstappen op de biodynamische cultuur. Dan kunnen we zelf onze middelen maken en dan wordt het wel goedkoper.”

Een zwavel-doop
Tijdens de ochtend snijd ik enkele keren het onderwerp “zwavel in de wijn”. Philippe corrigeert me elke keer geduldig: “geen zwavel, maar sulfiet”. Hij heeft gelijk. Zwavel, het chemische element S, is een niet-metaal met een gele kleur. Zwavel wordt gebruikt voor de productie van bijvoorbeeld zwavelzuur (H2SO4 in accu’s), lucifers, vuurwerk en vroeger maakte ik er rookbommen mee. Zwavel wordt ook in de wijngaard gebruikt om ziektes als meeldauw tegen te gaan; het heeft een preventieve werking.
Bij de wijnbereiding wordt geen zwavel, maar sulfiet (SO2) gebruikt om de oxidatie van de wijn tegen te gaan. Sulfiet is niet goed voor de gezondheid. Tegenwoordig geldt dan ook een wettelijke limiet voor de hoeveelheid sulfiet in de verschillende soorten wijn. Bijvoorbeeld 160 mg/liter voor een rode wijn en 210 mg/liter voor een witte wijn. Daarnaast moet op het etiket worden vermeld dat de wijn sulfiet bevat: “contient des sulfites”. Philippe doet zijn best en voegt minder toe: 80 mg/liter voor zowel de rode als zijn witte wijn. Hij is daarom niet blij met deze maatregel. Hij prefereert een verplichting om de hoeveelheid sulfiet te vermelden, bijvoorbeeld “contiens 80 mg de sulfites”. Voorlopig heeft hij zijn eigen 'slimme' manier gevonden. Het lettertje van zijn “contient des sulfites”op de fles is zo klein, dat het volstrekt onleesbaar is. Volgend jaar wil hij een volledige biodynamische vinificatie, een vinificatie zonder sulfiet. Hij mag dan de tekst weglaten.
Philippe blijft mij keurig corrigeren op het moment dat ik “zwavel” zeg, maar Clara wordt ongeduldig en stelt een zwaveldoop voor. Zwaveldoop?

Domaine Thuronis: Clara Sevely

Ze vertrekt en komt even later terug met een grote jerrycan en een doosje met gele plaatjes. Ze opent de jerrycan en nodigt mij uit mijn eigen neus boven de opening te plaatsen en adem te halen. Ik doe het enigszins aarzelend; het effect is direct: BANG. Alsof iemand met een brandende knots mijn luchtwegen penetreert. Het is vreselijk. Niet voor de anderen, die amuseren zich kostelijk. Clara legt uit dat de jerrycan een oplossing van SO2 bevat en dat ik “gevoelig” ben voor SO2.
Nu is het de beurt aan Philippe, Hij geeft me zo’n geel plaatje. Ik ruik niets en ik voel niets. Hij steekt het plaatje aan en douwt het onder mijn neus. Heel voorzichtig haal ik adem: nu is het slechts een kleine “bang”. Ik heb mijn les geleerd.

Hoe plukken we de druiven?
Wat is dat voor stickertje op die fles wijn? Een gouden medaille van het “Ministère d’Agriculture”? Nee, het is een stickertje met een logo en als tekst “handmatig geplukt”. Tegenwoordig zie je dat. Daarentegen zie je nooit een sticker met als tekst “machinaal geplukt”. Waarom niet? Is plukken met de hand beter? Ja, er zijn mensen die dat beweren. Bijvoorbeeld René Dauty, oud-directeur van een coöperatie in “La Dépêche” : “Rien, pour l'heure, ne peut remplacer le travail minutieux du tri que les vendangeurs font à la main.”
Er zijn ook mensen die het daar volledig niet mee eens zijn, mensen als Philippe.
“De machinale oogst is veel beter dan de handmatige oogst als we alleen naar de kwaliteit van de oogst kijken. Op het menselijke vlak is zo'n machine niet leuk. Plukkers zijn vaak een vrolijke groep mensen die praten, lachen, zingen, grappen maken en niet opletten. Die tros halfrotte druiven wordt dan niet opgemerkt en verdwijnt ook in de mand. Van hetzelfde laken een pak voor die tros met niet-rijpe druiven. We lachen, we plukken en we gooien alles in de mand. En 's avonds? De plukker heeft wettelijk recht op een paar liter wijn per dag. Dus 's avonds wordt een beetje teveel gedronken. De volgende ochtend is hij niet helemaal lekker, heeft hij een beetje rugpijn, doet zijn hoofd ook een beetje pijn en knipt hij zich een vinger af. Jullie lachen nu wel, maar echt, dat gebeurt.
Met de machine heb je dat niet. Met de machine blijft de onrijpe druif aan de steel zitten. Hij zit zo vast dat de machine hem overslaat, dat kan je allemaal regelen. Op het gebied van rijpheid, wint de machine dus. Hetzelfde verhaal voor een tros rotte druiven. Dat plakt zo, dat de machine deze kan overslaan.”
Maar dat is niet alles. Philippe legt uit dat zijn machine 6 hectare per nacht verwerkt. En dat is belangrijk Als op een gegeven moment 6 hectare druiven rijp zijn, dan kan de machine die druiven in één nacht oogsten. Met de hand duurt dat echter een aantal dagen. Je moet dan of te vroeg beginnen, of je eindigt te laat. Als laatste voordeel noemt Philippe de nachtelijke werkzaamheden. Dat betekent geen problemen met oxidatie en geen problemen met warmte.

Biologische wijnbouw en controle
Een biologische wijn, of beter gezegd, een wijn gemaakt van druiven van een biologische cultuur, kan na controle het certificaat “Agriculture biologique” krijgen. In Frankrijk zijn zes organisaties gerechtigd om die controle uit te voeren. Aclave, Ecocert, Ulase, Agrocert, Certipaq et Qualité-France. Philippe is klant bij Ecocert. Hij betaalt daar een vriendenprijsje voor. De jaarlijkse controle voor zijn wijngaarden, zijn fruitbomen, zijn kippen en zijn groente kosten hem 470 euro. Van dat bedrag nemen de 50 kippen het leeuwendeel in. De druiven worden afgerekend tegen slechts 1 euro per hectare! Hoe kan je daar nu een gedegen controle voor uitvoeren? Niemand begrijpt het. Dit is echter niet het enige vraagteken. Philippe vertelt dat hij de mogelijkheid heeft –Ecocert geeft hem daarvoor expliciet toestemming – om in geval van problemen tot 20% niet-natuurlijke middelen te gebruiken, met andere woorden 20% chemische bestrijdingsmiddelen. Een reden te meer voor Philippe om te kiezen voor de biodynamische landbouw.

Een kwestie van organisatie
Ze zijn met tweeënhalf man en ze zorgen voor 35 hectare wijngaarden, de groentetuin, de kippen, de fruitbomen, de vinificatie van de wijn, de verkoop van de wijn en de verkoop van de andere producten (eieren, groente en fruit). Een overdreven ambitie? Nee, ik geloof van niet. Philippe en Clara maken een ontspannen indruk, ze hebben alle tijd voor ons, de gebouwen zien er opgeruimd uit en de wijngaarden maken een verzorgde indruk. Voor Philippe is het slechts “een kwestie van organisatie”.

Domaine Thuronis: de wijnen

Domaine Christian Marie

2008-07-04T12:14:00.000+02:00

Christian Décembre
Domaine Christian Marie
2, avenue de la Résistance
11700 Pépieux

Waarom Christian Décembre?
Sinds ik het artikel van Louis Julian, “Un antioxydant dangereux pour la santé”, weet ik wat meer over zwavel en wijn. Ik leg het uit. Na de kolonisatie van Algerije zijn de Fransen daar begonnen met het aanleggen van wijngaarden en het maken van wijn. Dat eerste lukte wel, maar dat tweede lukte niet. De temperatuur in Algerije is te hoog om de wijngist zijn werk te laten doen. De gistcellen riskeren eenvoudigweg een wisse dood tijdens hun werkzaamheden. De Fransen probeerden de temperatuur van de vaten naar beneden te krijgen, maar dat lukte niet goed. Wat wel lukte was het toevoegen van sulfiet. De sulfieten vertragen namelijk sterk de werking van de gistcellen, waardoor er dagelijks minder warmte vrijkomt. Door de vertraging kan de fermentatie – en daarmee de warmte - over een langere periode worden gespreid, waardoor de gistcellen kunnen overleven. Een ander voordeel bleek de sterke antiseptische werking. Een groot voordeel voor de wijnmaker die het niet zo nauw neemt met de hygiëne.
Op een gegeven moment zijn de sulfieten de Middellandse Zee “overgestoken” en beetje bij beetje hebben ze de Franse wijnwereld volledig veroverd. “Volledig”, want praktisch elke wijnboer voegt sulfiet toe; een wijn zonder sulfiet is een uitzondering. Dat is jammer, sulfiet is niet echt gezond. De ADI (Aanvaardbare Dagelijkse Inname of Acceptable Daily Intake) ligt op 49 mg voor een man van 70 kg. Dat is niet veel, pakweg drie glazen rode wijn als u geen garnalen eet; garnalen zijn bekend door hun hoog sulfietgehalte. Als dit te theoretisch is, drink dan een wijn met veel sulfiet in een te grote hoeveelheid en de volgende dag maakt de hoofdpijn duidelijk dat sulfieten en ons lichaam niet goed samenwerken. Het is daarom beter een wijn zonder sulfiet te drinken. Die zijn echter moeilijk te vinden. Ik ken geen normale wijnen zonder sulfiet. Wel ken ik enkele biologische wijnmakers die geen sulfiet gebruiken. Een daarvan is Christian Décembre. Hij maakt echter niet veel wijn met zijn 1,5 hectare. Is dat alles? Ja, dat is alles. Hoe kan hij daarvan in godsnaam leven? Dat weet ik niet, maar dat is wel een extra reden om hem een bezoek te brengen.

Een spervuur van harde woorden
Wij rijden Pépieux binnen. Het dorpje waar zich Domaine Christian Marie, het domein van Christian Décembre, bevindt. Pépieux heeft een echte geschiedenis. Het bestaat al sinds de 9e eeuw en het dorp werd een vesting in de 12e eeuw. De geschiedenis van Domaine Christian Marie is minder indrukwekkend. Het domein bestaat pas 17 jaar en het gebouw in de vorm van een kleine U is bescheiden. Zo bescheiden dat ik de auto niet kan parkeren op de cour; er staat al een auto. Het gebouw is klein, maar efficiënt. Links een terras, een proeflokaaltje en het magazijn voor de flessen. Rechts een afdak voor de tractor en de “cave”. In het midden zijn kleine appartement en daarboven een vakantiehuisje voor de verhuur. En daar is Christian Décembre zelf. Hij laat ons zien hoe hij zijn appartement zelf aan het renoveren is. Zo zien wij hoe een van de oude betonnen wijnreservoirs (cuve) is getransformeerd tot een kantoortje. Na zijn appartement is het de beurt aan de “cave”.

Domaine Christian Marie: de cave

Daar laat Christian ons zijn echte karakter zien, een spervuur van harde woorden gericht op de overheid, de verschillende agrarische instellingen en de grote chemische wijnboeren.

Dom en gehoorzaam
Als Christian het heeft over “chemische wijnboeren”, dan heeft hij het over de wijnboeren die verslaafd zijn aan kunstmest, chemische bestrijdingsmiddelen en hun dealers. Hij vindt ze dom en gehoorzaam.
“Alle chemische wijnboeren worden keurig op de hoogte gehouden door de distributeurs/dealers van de bestrijdingsmiddelen. Die distributeurs houden continue een vinger aan de pols en zeggen dan bijvoorbeeld, ja, we hebben de nodige vlinders gesignaleerd en in zulke hoeveelheden, dat het toch wel noodzakelijk wordt om te behandelen met ons product XYZ. De chemische wijnboeren springen dan op hun tractor en spuiten dan braaf een dagje met XYZ op hun wijnvelden.”
Christian is niet braaf. Hij behandelt niet met chemische bestrijdingsmiddelen, hij behandelt met natuurlijke middelen. Maar belangrijker, hij behandelt alleen als het nodig is. Hij observeert zelf.
“Ik ben altijd in de wijnvelden, ik doe alles met de hand. Daardoor weet ik dus of er vlinders zijn, en zo ja, of er te veel vlinders zijn. Ik heb dus niets gezien, ik heb dus niets gedaan en ik had geen enkel rupsje.”

Zwavel
Op de site www.cyberpresse.ca kan met een artikel lezen van de bekende criticus Jacques Benoit : « Pourquoi des sulfites ? ». In dat artikel schrijft hij: “Y a-t-il des vins sans sulfites ? De toute évidence, non, quoique tous les bons viticulteurs en emploient le moins possible, comme le recommande Peynaud.” Met andere woorden, nee, wijn zonder sulfiet bestaat niet.
Als Christian met andere wijnboeren praat wordt hetzelfde plaatje afgedraaid.
“Als ik hun vertel dat ik geen zwavel gebruik, geloven ze me niet. Ze zeggen dan: dat kan niet, hoe hou je dan je wijn dan goed? Hoe doe je dat? Want zij, zij gooien hun hele vat vol met zwavel, om zeker te zijn. Ze zeggen, als ik er maar voldoende zwavel bij doe, heb ik geen probleem als er lucht bij komt. Ze hoeven dan ook niet elke dag te controleren, nee, ze kunnen de hele dag thuis blijven. Zo gaat dat bij hen.”
Christian voegt geen zwavel meer toe.
“Als je nou heel voorzichtig bent, je controleert continue je vaten, je proeft elke dag, nou, dan is er geen enkele reden om zwavel toe te voegen. Ik voeg geen zwavel toe en ik heb niets, geen enkel probleem, nooit een naar smaakje. Het is moeilijk te geloven. Ze zeggen dan, hé, je moet wel een naar smaakje hebben, je kan geen wijn zonder zwavel maken.”
“OK, in het begin heb ik ook wat zwavel toegevoegd, gewoon, zoals iedereen. Maar later, ben ik gaan minderen, ik deed maar de helft erin van wat ze me zeiden. Gewoon, steeds minder en minder en op een gegeven moment realiseerde ik me dat ik ook niets kan toevoegen. Nu is mijn neus zo gevoelig geworden, dat ik de zwavel niet meer kan verdragen. Ik kom niet meer in een “cave” waar ze zwavel gebruiken”.

Het “comité de dégustation”
Een wijn moet zijn AOC verdienen. De wijnmaker moet in de lente zijn wijn laten keuren door het zogenaamde “comité de dégustation”. Die keuren de wijn, de wijn moet qua smaak, geur en kleur conform de AOC zijn. Als dat niet zo is, wordt de wijn afgekeurd en kan de wijnmaker dus niet AOC op zijn etiket zetten. Het wordt dan een “Vin de Table”. Het “comité de dégustation” had de gewoonte om de wijnen van Christian af te keuren.
“Als je de gebaande wegen verlaat, als je de gestandaardiseerde marketingsmaak verlaat, dan heb je een probleem. Die marketingsmaak, dat is dus de smaak van de wijnhandelaren, de verkopers en de marketingjongens, allen verzameld in dat “comité de dégustation”. Goed, ze hebben dus dat fabrieksmaakje gedefinieerd. Maar ja, als je geen gist toevoegt, als je geen zwavel toevoegt, dan krijg je een natuurlijke smaak en dat lijkt echt niet op dat fabriekssmaakje. In het begin werden mijn wijnen afgekeurd, want “atypisch”. Feitelijk zijn er twee redenen om een wijn af te keuren.
De eerste reden is als de wijn nog niet zijn laatste gisting heeft doorgemaakt. Bij mij is alles natuurlijk, dus de laatste gisting begint pas in juni en soms nog later. Maar ja, je moet dus wel voor 31 mei je flesjes inleveren bij het comité. Kortom, dat wordt meteen afgekeurd en dat wordt dan een “Vin de Table”, of ik moet het aanmelden als een “Vin de Pays’, dan kan je de flessen nog tot 31 december inleveren. Maar goed, het probleem is dus dat de planning van het comité niet klopt met het natuurlijke verloop van de gisting.
Verder heb je nog het probleem van de smaak. Ik heb dus een wijn die naar druiven smaakt en niet naar een fabriekssmaak. Het is dan ook logisch dat de mensen van het comité mijn smaak als atypisch beschouwen. Ze zeggen niet: het is goed, ze zegen niet: het is slecht, ze zeggen: het is atypisch en dus keuren we het af. Tot twee jaar geleden was dat altijd het geval en ineens is dat veranderd. 2005 en 2006 zijn tot mijn verbazing goedgekeurd. Waarom? Ik weet het echt niet.”

Over de biologische cultuur
Christian denkt dat de grootschalige voedingsindustrie op enig moment de biologische markt gaat overnemen op hun kenmerkende manier: groot en industrieel.
“Op een gegeven moment komen de industriële biologische producten de markt op. Over een paar jaren zijn het de grote industriëlen die biologisch zijn, de jongens met honderden hectare. Als ze maar een minimum aan bestrijdingsmiddelen gebruiken, mogen ze al het logo voeren. Maar hun producten hebben niets te maken met de wijn van een kleine producent, die in zijn essentie een echt natuurproduct maakt.
Biologisch, dat is nu in, de mensen praten erover. Nu zeggen ze niet meer, biologisch is onmogelijk. Nu zeggen ze, ja, biologisch, dat is het en overal vind je nu biologische producten. De supermarkten beginnen nu ook de eerste industriële biologische producten te verkopen: biologische bonen die dankzij de substraatcultuur niet de grond hebben gezien, biologische kippen die van hun leven niet levend buiten zijn geweest. Hoe komt dat? De supermarkten willen graag hun deel van de koek en die koek wordt steeds groter. In Frankrijk is het aanbod geringer dan de vraag en die vraag is al zo klein in vergelijking met andere landen in Europa. In Frankrijk is maar 2% van de cultuurgrond biologisch; dat is echt niets. Het is daarom zo belangrijk dat de kleine producenten zich actief opstellen en als enige echte en natuurlijke biologische producten aanbieden.

De rosé vloeit in de “cave”
Christian Décembre gunt ons een kleine pauze om zijn “cave” te bezichtigen. Alles ziet er netjes en opgeruimd uit. Hij laat ons alles zien en daar we geen vragen meer hebben, plaatst hij een karaf onder de kraan van een van de grote vaten en draait deze even open. De rosé 2007 stroomt in de karaf.

Domaine Christian Marie: Christian Décembre en zijn rosé

Even later vloeit de rosé in onze glazen. Wij ruiken, we proeven en we lachen. Deze wijn maakt indruk.

Verificatie van een biologische cultuur
Om het logo van een biologisch keurmerk op een product te mogen plaatsen, dient een verificatie van de cultuur plaats te vinden door een van de door de overheid aangewezen instellingen. Christian Décembre heeft Ecocert gekozen. Maar hij is niet helemaal blij. Hij vindt het belachelijk dat hij moet betalen om te bewijzen dat zijn wijn geen chemische middelen bevat. Hij vindt het veel rechtvaardiger als het de “chemische wijnboeren” zijn die betalen. Het zijn immers zij die vervuilen en niet hij.

Een wijngaard van 1,5 hectare
Christian Décembre is zijn carrière begonnen in de elektrotechnische industrie, daarna de informatica bij grote bedrijven als 3M, Canon en Alcatel. In 1987 keerde hij terug naar Pépieux en begon daar met een enkele wijngaard wijn te produceren. Tegenwoordig is die hobby uitgegroeid tot een bedrijf. Niet met de grootte van 3M, Canon of Alcatel. Christian heeft 1,5 hectare en dat heet zeer klein. Maar, vertelt hij, dat kan voldoende zijn om van te leven.
“Met 1,5 hectare wijngaard produceer je ongeveer 50 tot 60 hectoliter, dat komt neer op 6.000 tot 8.000 flessen. Als je verkoopt voor 5 euro per fles (inclusief BTW), dan hou je exclusief BTW ongeveer 4 euro per fles over. Van die 4 euro ben ik ongeveer 2 euro kwijt aan kosten, denk dan aan het onderhoud van de wijngaard, flessen, kurken en etiketten, overige belastingen en de commerciële kosten. Ik hou dus ongeveer 2 euro per fles over. Bij 8.000 flessen levert dat netto 16.000 euro per jaar op. Dat komt neer op ongeveer het minimumloon, mits je geen financieringslasten hebt. Als je ook nog eens rente en aflossing moet betalen, dan red je het niet. Ik heb al mijn besparingen de afgelopen 20 jaar in mijn wijn gestoken en ik heb daarom geen schulden.”

Een wijnanarchist
Christian is niets meer of minder dan een anarchist, een anarchist op wijngebied. Hij lapt de franse gebruiken en regels op wijngebied eenvoudigweg aan zijn laars. Hij heeft zijn eigen weg gekozen voor zijn cultuur, de pluk, de vinificatie en de verkoop. Zijn rosé bewijst dat die keuze niet slecht is.

Domaine Christian Marie: de wijnen

Domaine Sainte Juste

2008-07-04T11:57:00.004+02:00

Rémy MIQUEL
Domaine Sainte Juste
10 Route d'Albas
11360 Durban-Corbières

De eerste keer
Enige jaren geleden heb ik voor de eerste keer een wijn van Domaine Sainte Juste geproefd. Dedou, mijn buurman, kwam langs met een fles zonder etiket, maakte deze open en liet mij proeven. Ik dronk en was verbaasd: een atypische wijn die alleen maar aan zwarte bessen deed denken en moeilijk met een gerecht te combineren zou zijn. Dedou vertelde dat hij een BIB van 10 liter had gekocht bij Domaine Sainte Juste en zelf de nodige flessen had gevuld. Wij waren beiden van mening dat deze wijn meer verdiende dan een BIB van 10 liter.
Later heb ik een bezoek gebracht aan Domaine Sainte Juste. Rémy, de wijnmaker, legde mij uit waarom hij die wijn in BIB’s van 10 liter verkocht. Zijn vaten waren vol en de prijzen waren laag, de wijncrisis had hem in volle hevigheid geraakt en de BIB was min of meer zijn redding,
Vandaag stap ik in de auto om hem weer te bezoeken. Wij hebben echter niet veel zin; het is te koud, het is te vroeg en er is een zware mist. Vijf minuten later zijn wij bij Jean-Louis, deze wijnamateur gaat mee. Hij kan niet de mist verjagen, maar vrolijkt ons wel op, waardoor de twee uur naar Durban-Corbières minder lang lijken. Bij het domein aangekomen, worden we verwelkomd door de glimlach van Rémy en Ulrike. Na een half uurtje koetjes en kalfjes nodig ik Rémy uit zijn verhaal te vertellen.

Het prille begin
Een familiegeschiedenis, zijn vader en ook zijn grootvader hadden hier al een domein en het is zijn grootvader die de “cave” heeft laten bouwen. Rémy is dan ook min of meer geboren tussen de druiven en in zijn jonge jaren werkte hij de vrije dagen en de weekends samen met zijn vader. Kortom, geen kantoortype. Op zestienjarige leeftijd begint hij een opleiding voor wijnmaker en twee jaar later – zijn vader heeft dan ernstige gezondheidsproblemen – neemt hij de leiding van het domein over. Ineens is hij een echte wijnmaker, een ambitieuze wijnmaker zelfs.

Domaine Sainte Juste: Remy Miquel

Groei, groei en groei
Een ambitieuze wijnmaker, want “ ik wilde groeien, meer en meer hectares kwamen erbij, ik kocht of ik pachtte de grond. Altijd zei ik ja, ja, ik doe het.” Hoe was dat mogelijk? “Mijn vader en mijn grootvader, waren van de oude school, ze werkten goedbeschouwd biologisch, ze kenden geen chemische bestrijdingsmiddelen. Mijn generatie, is die van de bestrijdingsmiddelen. Dat was namelijk nieuw, dat was vooruitgang, dat was als magie. Je boekte enorme tijdwinst en het was zo makkelijk. Daarnaast lagen de wijngaarden er zo keurig bij, geen enkel sprietje onkruid.”
Dankzij de magie kon Rémy expanderen en was hij een belangrijke cliënt bij de Crédit Agricole. Vanaf 1980 is alles bij hem sterk gegroeid: het aantal hectaren, zijn opbrengsten, zijn kosten en zijn bankkrediet. Eind 1980 moest de wal het schip wel keren. De zoveelste wijncrisis (ongeveer elke 10 jaar is er een crisis) brak uit. Ineens waren zijn problemen 25 hectaren groot. Hij is er zonder kleerscheuren afgekomen, maar had niet zijn les geleerd.

De echt zware jaren
In 1994 associeerde Rémy zich met zijn broer: “Samen waren we groot en sterk.“ En ja, ze waren groot met hun 35 hectaren, maar die jaren kwamen er ook grote problemen op hen af. Ze leenden weer te veel geld voor de bouw van een nieuwe “cave” en vergaten dat op een gegeven moment moet worden afgelost. Daarnaast kreeg Rémy steeds meer problemen met zijn gezondheid. “Elke dag zat ik op mijn tractor om gif rond te spuiten.” Nu weet hij het wel, die chemische bestrijdingsmiddelen zijn niet echt goed voor hem. Maar in die tijd, met 35 hectaren druiven en een ongeduldige bank, had hij echt geen tijd om zich om zijn gezondheid te bekommeren. “ Ik was volledig gedeprimeerd en ik ging als een blinde vink maar door.” Het keerpunt was een mooie jonge Duitse vrouw. Die wilde - volgens een vriendin uit het dorp - graag muziek met iemand maken en dat werd Rémy. In die tijd kwam hij ook mensen tegen die spraken over biologische landbouw: “een landbouw zonder gebruik van giftige bestrijdingsmiddelen, dat was pas echte magie. Langzaam maar zeker werd Rémy rijp om stop te zeggen tegen zichzelf.

Een engels bezoek
Iemand klopt aan de deur. Rémy doet open en 5 personen lachen ons verlegen toe. Ze zijn uit Engeland gekomen om de wijn van Domaine Sainte Juste te proeven. Rémy neemt ze mee naar de “cave’ en ik volg om foto’s te nemen.

Domaine Sainte Juste: la cave

Gedurende een halfuur is hij de perfecte gastheer. Hij laat ze zijn wijnen proeven en beantwoord braaf al hun vragen. Ik kan er niets aan doen, maar ik hoor alles wat de groep Engelsen onderling tegen elkaar zegt. Ze vinden Rémy erg aardig, maar begrijpen niet altijd wat hij zegt. Ze vinden de “cave” een rotzooi en erg Frans. Ze begrijpen niet waarom ik al die foto’s maak. Verder besluiten ze om veel wijn te kopen. Even later zie ik dat ze proberen een te groot aantal flessen in de kofferbak te plaatsen. Met een vrolijke lach vertrekken ze. We keren terug naar het huis en ik vraag aan Ulrike haar verhaal te vertellen.

Aankomt op 31 december 1999
Ulrike kwam ‘s- avonds 31 december 1999 aan in Durban-Corbières. Ze was toen 19 jaar oud, had veel energie en ook veel zin in haar verblijf van zes maanden in dat dorp.

Domaine Sainte Juste: Ulrike Miquel

Zes maanden om Frans te leren. Zes maanden kost en inwoning bij een vriendin tegen enkele uren werk per dag, een goede ruil voor haar. Een paar maanden later slaat de twijfel toe. Met haar Duitse vriendin praat ze alleen haar moedertaal, met haar Frans is ze dan ook niet veel verder gekomen. Verder is Durban-Corbières niet bepaald Parijs, zeker niet in de winter. Het is zo saai, dat de komst van de postbode al een feest is. Ook mist ze haar viool. Gelukkig is Durban-Corbières niet zo klein dat er niemand te vinden is met wie ze muziek kan maken. Haar vriendin regelt voor haar iemand: Rémy. Met hem gaat ze spelen en vanaf dat moment is Durban-Corbières geen saai dorp meer.
Ulrike is een “Groene” en als ze leert dat Rémy wijnmaker is en denkt aan biologische wijn, wordt Durban-Corbières ook een interessant dorp. Kortom, de laatste maanden van haar verblijf vliegen om. Het afscheid van Rémy is wel erg moeilijk en eenmaal aangekomen in Duitsland beseft ze dat het leven zonder Rémy saai is. De aankomst van de postbode verandert daar echt niets aan; Ulrike is namelijk verliefd. Wat te doen? Enkele weken later neemt ze weer afscheid van haar ouders en vertrekt ze een tweede keer naar Durban-Corbières, nu voor langer dan 6 maanden.

Vliegende spaghetti
Het is middag en ik stel voor om ergens wat te gaan eten. Mijn teamgenoten krijgen echter niet de tijd om te reageren. Ulrike beslist meteen dat we bij haar moeten eten en Rémy legt uit dat we nog zijn wijn moeten proeven. We blijven, proeven zijn rode en witte wijnen en zijn zeer tevreden. Ulrike serveert ons een spaghetti Bolognese en ik leer Yan spaghetti eten met een vork en een lepel. Yan is pas twee jaar oud waardoor er zo nu en dan sprake is van vliegende spaghetti. Hij is wel sterk in zijn talen en ik kan zowel Frans als Duits met hem spreken. Na de maaltijd gaat Rémy verder met zijn verhaal.

Ik zei STOP
“Ja, ik zei STOP, dit is mijn leven niet meer. Ik wilde stoppen met de chemische bestrijdingsmiddelen en biologisch gaan werken. Ik voelde hoe die bestrijdingsmiddelen mij langzaam maar zeker sloopten. Ze waren giftig, zowel voor mij als voor mijn land. Ik wilde ook een wijn maken die bij mij paste en ik wilde eerlijk zijn tegenover mijn klanten. Ik wilde een biologische en natuurlijke wijn maken. Ik was klaar om een nieuwe start te maken, maar hoe begin je?“
Op dat moment ontmoet Rémy mensen die het over biologische teelt hebben, maar hij ziet niet hoe daarmee de ziektes van zijn druiven is te voorkomen. Het blijft een avontuur; nog niemand in zijn omgeving heeft de stap gewaagd. Hij gaat echter op zoek en vindt biologische wijnmakers en vraagt hoe ze werken en welke problemen ze tegenkomen. Daarna gaat hij een opleiding volgen bij de “Kamer van Landbouw” in Carcassonne en daar ontmoet hij de nodige lotgenoten. Ulrike is in die tijd aan zijn zijde. Ze helpt hem, ze steunt hem, ze spoort hem aan. Met haar naast hem moet de overstap naar de biologische teelt mogelijk zijn.

Een overstap als een nachtmerrie
Het is 2002 en het besluit wordt genomen om over te stappen op de biologische teelt. Dat is het begin van nieuwe ellende. Een zogenaamde conversie, van traditionele teelt naar biologische teelt, duurt drie jaar. Gedurende die periode, moet de wijnmaker braaf de biologische regels volgen, hij moet biologisch werken. Daarentegen is het product, de wijn, nog niet biologisch. Hij kan dus nog niet de prijs verhogen. Echter, de biologische regels kosten wel veel meer arbeid en arbeid is duur. De lasten van een boerenknecht drukken zwaar op de verlies- en winstrekening van een wijnmaker en als de opbrengsten nog niet omhoog kunnen, kan dat al snel het begin van een nachtmerrie worden. Gelukkig zijn er in theorie subsidies om de wijnmaker te helpen in die moeilijke tijden. En dat was wel nodig; ze hadden net geïnvesteerd in een verbouwing en een vrachtwagen. Maar een en ander verliep niet als verwacht.
“Bij ons was het echt een nachtmerrie. Op het moment dat we begonnen, besloot Jacques Chirac om de subsidies te bevriezen: geen geld bij de staat, geen geld voor de boer. Daarna sloeg de zoveelste wijncrisis toe.”
Is dat erg? Ja, dat is erg. De prijzen gaan niet meer omhoog, ze gaan in een snel temp naar beneden. Daarnaast wordt het veel moeilijker om de wijn te verkopen. Op een gegeven moment kon Rémy zijn wijn – een AOC - verkopen aan een handelaar voor 50 Eurocenten de liter. Zo frustrerend weinig, dat hij niet verkoopt, met als gevolg dat zijn wijnvaten overstromen, de kas leeg is en de wanhoop het maximumniveau nadert. Dat was hun overstap.

Het ontwaken uit de nachtmerrie
Stapje voor stapje hebben ze zich uit het moeras gewerkt. Ze hebben als een idioot gewerkt, hun vrienden hebben hen geholpen en de verkoop in Duitsland werd een succes. Dankzij Ulrike konden ze in Duitsland proeverijen met daaraan gekoppelde verkoop organiseren. Die seances, type Tupperware-party, bleken zeer interessant. De Duitsers appreciëren het dat een Franse wijnmaker, die ook nog een beetje hun taal spreekt, van ver komt om zijn wijnen aan hen te laten proeven. Als die wijnen biologisch zijn, is het succes min of meer gegarandeerd. Duitsers zijn namelijk erg “bio”. Enige probleem: de administratieve en fiscale procedures om in Europa een fles wijn in een buurland te verkopen. Die procedures zijn niet alleen zwaar, maar ook onduidelijk. Maar, ze klagen niet. Na alles wat er gebeurd is met hen, is dit maar een klein probleempje.

Zwarte en witte magie
Vader en grootvader werkten op een manier die tegenwoordig biologisch wordt genoemd. De zoon kiest zijn eigen weg, die van de magische bestrijdingsmiddelen. Daardoor kan hij een snelle groei realiseren en wordt hij “grote” wijnmaker. Twintig jaar later beseft Rémy dat er sprake was van zwarte magie. Hij gooit het roer om en dankzij Ulrike, zijn vrienden en collega’s leert hij opnieuw de biologische werkwijze kennen. Kortom, de goede fee bestaat en zijn wijnen bewijzen dat.

Domaine Sainte Juste: les vins